Türkiye için bir emlak vergi sistemi tasarım modeli önerisi

Bu tezde, Türkiye'de verimli ve eşitlikçi bir emlak vergi sisteminin kurulmasına yönelik kavramsal bir model önerilmiştir. Sistemin var olan durumunu değerlendirmek, tasarım modeli için seçenekleri belirlemek amacıyla emlak vergisi kuramı ve uluslararası uygulamalar incelenmiştir. Çalışmada emlak vergi sistemi sosyo-teknik bir sistem olarak ele alınmıştır. Sistemin sosyal-politik boyutunun tasarımı için Yeni Kurumsal Ekonominin, teknik boyutunun tasarımı için de Nesne Yönelimli Sistem Modellemenin ilkeleri incelenmiştir. Emlak vergi sistemine ilişkin iki kavramsal model oluşturulmuştur. Birincisinde, var olan durum belirlenmiş; problem ortaya konmuştur. İkincisinde, problemin çözümü için bir tasarım modeli hazırlanmıştır. Her iki model de sistemin politik ve teknik boyutlarını kapsamıştır. Politik boyut, yönetimsel yetki ve sorumlulukların dağılımı ile vergilendirme kavramlarını; teknik boyut da vergilendirme süreci ve süreç içindeki etkinlikler ile kullanılan verileri içermektedir. Var olan durumda problemin politik ve teknik boyutlu nedenleri belirlenmiştir. Politik boyutlu nedenleri; (1) yönetimsel yetkilerin dağılımı, (2) verginin vergi değeri üzerinden tarhı, (3) vergi oranlarının düşüklüğü, (4) vergi yardımlarının kapsamının genişliğidir. Teknik boyutlu nedenleri ise şunları içermektedir: (1) Ülke düzeyinde standart biçimde yürütülen etkin vergi sicillerinin olmaması. (2) Eşit ve verimli vergilemeye olanak tanımayan bir değerleme sistemi. (3) Değerleme ve vergilendirme başarımını değerlendirecek bir yapının eksikliği. Tasarım modelinde politik açıdan, vergi konusuna ilişkin tanımlar düzenlenmiş, yeni sınıflandırma sistemlerinin kullanımı önerilmiş, sürüm değerinin vergi matrahı olarak kullanımı yeğlenmiştir. Politik boyutlu öteki konular üzerinde bir yargıya varılmamış, seçenekler sunulmuştur. Vergi sistemi teknik açıdan, tanımlama, değerleme, tarhiyat alt sistemlerine bölünmüş; süreçleri etkinleştirmek için yeni bir bilgi altyapısının kurulması görüşü savunulmuştur. Bu amaçla taşınmazlara dayalı kamu sicillerinin kuramsal temelleri incelenmiştir. Kamu sicillerinin içerikleri, tarihsel gelişimleri ve farklılıklarının nedenleri ele alınmış, yeni politikalar ve yönelimlerden söz edilmiştir. Değerleme alt sistemi için (bilgisayar destekli) küme değerleme sistemine geçiş önerilmiştir. Bunun için öncelikle küme değerlemesinin ilkeleri incelenmiştir. Tasarım modelinde, süreç içindeki etkinlikler, yönetsel sorumluluklar, önerilen sicil ve veritabanlarının yönetim süreci ve bunların kavramsal veri şemaları Tümleşik Modelleme Dili çizimleriyle görselleştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Emlak vergisi, kadastral sistem, (bilgisayar destekli) küme değerlemesi, yeni kurumsal ekonomi, nesne yönelimli modelleme