Türkiye'de kamusal alanda soyut heykel sorunsalı

Egemen ideolojinin belirlediği ölçütlerle pratiğe dökülmüş olan, soyut sanat kapsamındaki dışavurumlar üzerinden ele alınan, kamusal alan heykelinin ülkemizdeki varoluş sorunu, çalışmanın odağını teşkil etmektedir. Heykelin; farklı toplumsal, tarihsel ve siyasal koşullarda, topluma zerk edilmek istenenlerin payandası olarak, kültür aygıtı işlevi görmesi, Antik Dönem'den itibaren, batı sanatı paydasındaki bazı örnekler aracılığıyla ele alınmıştır. Söz konusu koşullarda üretilen heykellerin kurgusal ve anlamsal dönüşümlerinin izleyicinin evrimindeki etkisi üzerinde de durulmuştur. Çalışmada, İstanbul Büyük Şehir Belediyesi'nce düzenlenmiş olan Cumhuriyet'in 50.Yılı Heykel Projesi, Açık Alanlara Üç Boyutlu Çağdaş Sanat Yapıtları Yerleştirme Etkinliği (1992) ve Ulusal Kurtuluş Savaşımızdan Günümüze Laiklik ve Demokrasi Şehitleri Anıt Parkı Yontuları (1994) bağlamında, merkezi ya da yerel idarelerce düzenlenen organizasyonların sonucunda gerçekleştirilen soyut uygulamaların izleyicisiyle organik bir ilişki geliştirememesi; dolayısıyla da heykelin kamusal alan kurgusunda sabit bir ögeye dönüşememesi irdelenmeye çalışılmıştır. 90'larda en verimli dönemini yaşayan ve sayıları yıllar içinde azalan, sempozyumların soyutun halka benimsetilmesindeki öneminden bahsedilmiş; Akdeniz Heykeli'yle Türkiye'deki 'mekâna özgü' heykel sorunu tartışılmış; çeşitli şehirlerde sıkça görülmeye başlanan 'yöresel ürün heykelleri' gibi üretimler üzerinden temsiliyet sorununa dikkat çekilmiştir. Sosyolojik süreçte, yıkımın da 'heykele içkin' olabileceği örnekler üzerinden tartışılmış; bireysel ya da kitlesel yıkımın izleyicinin heykelle ilişkisini perçinlemekte etkili olabileceğinden bahsedilmiştir. Farklı disiplinlerden uzmanların, konuyla bağlantılı olan, yayınları taranarak yapılandırılmış olan çalışmada, sağlıklı bir 'kamusal alan algısı'nın dolaşıma sokulmasının heykelin halkla buluşmasının önkoşulu olduğu üzerinde durulmuştur. Soyut heykelin açık alandaki 'belirsiz' duruşu, kamusal alan heykeli tanımının net bir çerçevesinin çizilememiş olmasına ve mekâna özgü işlerin üretilememesine bağlanarak; batıdan seçilen örneklerle ülkemizdeki mevcut durum karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Heykel, Soyut Heykel, Mekâna Özgü Heykel, Anıt, Kamusal Alan