Türkiye`de planlı dönemde bütçe açıklarının bütçeleme sistemleri açısından ekonomik etki ve sonuçlarının değerlendirilmesi

ÖZET Klasik devlet anlayışındaki değişmelere paralel olarak, devletin makro ekonomik fonksiyonlarını da gerçekleştirmesi zorunluluğu, kamu hizmetlerinin miktar ve çeşit olarak artmasına ve kamu harcamalarının hızla büyümesine neden olmuştur. Dünya ekonomik krizi ile birlikte Keynesyen İktisat politikalarının pek çok gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde geçerlilik kazanması, sadece bütçe dengesinin değil, ekonomik dengenin de önem kazanmasına yol açmıştır. Açık finansmana dayalı bu politikalar sonucu, kamu harcamalarındaki artışlara karşılayacak gelir kaynaklarının yetersizliği, bütçe açıklarının önemli bir sorun olarak ortaya çıkmasında etkili olmuş tur. Genellikle, gelişmekte olan ülkelerde ekonominin yapısal koşullarına bağlı olarak kronik bir hale gelen bütçe açıklan, Türkiye' de planlı dönemden itibaren makro dengeleri bozarak, ekonomik istikrarsızlığın yaşanmasına neden olmuştur. Bu nedenle hükümetler bütçe açıklarının finansmanında borçlanma ve emisyon ağırlıklı politikalara ağırlık vermiş ve bu finansman yöntemleri bütçe açıklarının büyüklüğünü ve gelişimini olumsuz yönde etkilemiştir. Klasik ve program bütçe sistemlerinin birleşimin den oluşan Türk Bütçe Sistemi' nde ortaya çıkan sorunlar bütçe politikalarının başarısını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca, mevcut bütçe sistemlerinin sadece bütçenin harcama yönünü ele alıp, gelirler açısından herhangi bir yenilik getirememesi de bütçe açıklarının süreklilik kazanmasına neden olmaktadır. Ülkemizde bütçe açıklarını azaltmak için öncelikle mevcut bütçe sisteminde re form niteliğinde düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Hatta, gelecek yılların bütçeleri de düşünülerek, aşırı harcama artışlarının önüne geçmek ve bütçe açıklarını azaltmak amacıyla hedef bütçeleme sistemi olan sıfır esaslı bütçelemeye geçiş yönünde uzun vadeli çalışmaların başlatılması yararlı olacaktır. Bütçe açıklarının finansmanına bağlı olarak ortaya çıkan ekonomik istikrarsızlıkları önlemenin başlıca yolu, başta vergiler olmak üzere bütçe gelirlerinin artırılmasıdır. Bu amaçla ciddi bir vergi reformuna da ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, kamu harcamalarının sınırlandırılması, düşük faizle borçlanma, Merkez Bankası kaynaklarına sınırlı ölçülerde başvurulması ve özelleştirme uygulamalarının hızlandırılması da gerekmektedir. Bu tür önlemlere baş vurulduğu taktirde, ekonomide yapısal sorunlara yol açan bütçe açıklarını kontrol etmek ve ekonomik istikran sağlamak kolaylaşacaktır.