Türkiye'de yerfıstığı sektörünün değer zinciri analizi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yerfıstığının değer zinciri analizini yaparak, zincirdeki aktörlerin karlılıklarını, katma değere katkılarını ortaya koymak ve buna bağlı olarak zincirde yer alan zayıf ve güçlü aktörleri belirlemek suretiyle sektörün bir bütün olarak geliştirilmesine yönelik uygulama ve önlemleri araştırmaktır. Çalışmada birincil ve ikincil veriler kullanılmıştır. Elde edilen veriler FAO'nun değer zinciri analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Analizler FAO VCA Tool 3.2 programı ile yapılmıştır. Çalışmada, 2016-2017 sezonu için Türkiye yerfıstığı sektörünün değer zinciri analizi yapılmıştır. Zincirde yer alan aktörlerin net karları ve zincirden aldıkları paylar hesaplanmıştır. Buna göre net karlar ve zincirden aldıkları paylar, üreticinin 0,28 TL/kg-%8,42, işleyicinin 1,99 TL/kg-%60,77, toptancının 0,28 TL/kg-%8,66, perakendecinin 0,73 TL/kg-%22,15 olarak bulunmuştur. Satış miktarları da göz önünde tutulduğunda zincirin dezavantajlı aktörü yerfıstığı üreticileri olarak tespit edilmiştir. Bu sebeple üreticiler üzerinden senaryo uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda fiyat, prim, verim, fiyat ve prim senaryoları oluşturulmuştur. Bu senaryo uygulamalarına göre üreticilerin zincirden aldıkları payın dikkat çekici bir şekilde arttığı ortaya konmuştur. Senaryo uygulamalarının gerçeğe dönüştürülmesi için politika önerileri geliştirilmiştir. Çalışma kapsamında kabuklu yerfıstığı üretiminin karlılık ve rekabet edebilirlik yapısını ortaya koyabilmek adına Politika Analiz Matrisi oluşturulmuştur. PAM sonuçlarına göre, kabuklu yerfıstığı üretiminin 2016 yılı için özel karı 0,28 TL/kg, sosyal karı 2,70 TL/kg olarak bulunmuştur. Kabuklu yerfıstığı üretiminin özel ve sosyal karlılığının pozitif çıkması kabuklu yerfıstığı üretiminin karlı olduğunu ifade etmektedir. PAM kapsamında PAM tablosundan kabuklu yerfıstığı üretimine dair PCR-DRC gibi rekabet edebilirlik ve NPCO-NPCI-EPC gibi politika etkisini gösteren katsayılar hesaplanmıştır. Bütün katsayılar 1'den küçük çıkmıştır. Bu duruma bakarak, yerfıstığı üretiminin karlı ve rekabet edebilir olduğunu ve piyasalarına da ciddi anlamda bir müdahalenin olmadığını ifade etmek mümkündür.