Üstün yeteneklilerde zeka ile ortalama üstü genel yetenek, yaratıcılık ve göreve adanmışlık ilişkisi: Bir meta-analiz çalışması

Bu araştırmanın amacı üstün yeteneklilerde zeka ile ortalama üstü genel yetenek, yaratıcılık ve göreve adanmışlık ilişkisini incelemektir. Bu doğrultuda 2000-2023 arasında yapılan korelasyonel çalışmaların meta-analizi yapılmıştır. Korelasyonel çalışmalar araştırmaya dahil edilme kriterleri çerçevesinde belirlenmiş ve rastgele etkiler modeline göre analiz edilmiştir. Analizlerde Comprehensive Meta-Analysis programı kullanılmıştır. Ortalama etki büyüklüğüne yönelik analizlerde uç değer, yayım yanlılığı ve heterojenlik durumları araştırılmıştır. Meta-analize dahil edilen çalışmalara ait kodlanan moderatör değişkenler ile alt grup analizleri (Analog ANOVA) ve meta-regresyon analizleri yapılmış ve raporlanan etki büyüklüklerinin heterojen dağılımının altında yatan sebepler test edilmiştir. Üstün yeteneklilerde zeka ile ortalama üstü genel yetenek ilişkisine ait ortalama etki büyüklüğü yüksek düzeyde bulunmuştur. Meta-analize dahil edilen çalışmalarda raporlanan etki büyüklüklerinin heterojen dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Alt grup analizi, zeka ile ortalama üstü genel yetenek ilişkisine ait ortalama etki büyüklüğünün insani gelişmişlik düzeyi (HDI) ve ortalama üstü genel yetenek testi gruplarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya çıkarmıştır. Meta-regresyon analizlerine göre etki büyüklükleri içerisindeki gerçek varyans HDI, yayın yılı ile birlikte HDI, ortalama üstü genel yetenek testi ve ortalama üstü genel yetenek testi ile birlikte bu testin orijinal veya adaptasyon olması değişkenleri tarafından açıklanmaktadır. Üstün yeteneklilerde zeka ile yaratıcılık ilişkisine ait ortalama etki büyüklüğü düşük düzeyde bulunmuştur. Meta-analize dahil edilen çalışmalarda raporlanan etki büyüklüklerinin heterojen dağılım gösterdiği görülmüştür. Alt grup analizi sonuçlarına göre üstün yeteneklilerde zeka ile yaratıcılık ilişkisine yönelik ortalama etki büyüklüğü zeka testi, zeka testinin orijinal veya adaptasyon olması ve yaratıcılık testi/ölçeği gruplarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılıklar göstermektedir. Meta-regresyon analizleri, etki büyüklükleri içerisindeki gerçek varyansın zeka testi, zeka testinin orijinal veya adaptasyon olması, zeka testi ile birlikte bu testin orijinal veya adaptasyon olması, yaratıcılık testi/ölçeği ve yaratıcılık testi/ölçeği ile birlikte yaratıcılık testinin/ölçeğinin orijinal veya adaptasyon olması değişkenleri tarafından açıklandığını göstermiştir. Üstün yeteneklilerde zeka ile göreve adanmışlık ilişkisinin ortalama etki büyüklüğü düşük düzeyde bulunmuştur. Meta-analize dahil edilen çalışmalarda raporlanan etki büyüklüklerinin homojen dağılım gösterdiği görülmüştür. Bulgular tartışılmış ve gelecek araştırmalara ilişkin öneriler sunulmuştur.