XIX. yüzyılda Filistin (idari ve sosyo-ekonomik vaziyet)

ÖZETDoktora TeziXIX. Yüzyılda Filistin ( darû ve Sosyo-Ekonomik Vaziyet)Işıl IŞIK BOSTANCIFırat ÜniversitesiSosyal Bilimler EnstitüsüTarih Anabilim Dalı2006, Sayfa:XXII+260XIX yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nin Şam ve Sayda eyaletleri içerisinde yeralan Filistin bölgesi, 1831-1840 yılları arasında Batılı devletlerin desteğini alan ve Mısır'dabulunan Kavalalıların idaresine geçmiştir. 1840 yılında yeniden Osmanlı Devleti'ninhâkimiyetine geçen bölgenin tamamı, Sayda Eyaleti'ne dâhil edilmiş ve Filistin bölgesindeTanzimat'ın ilk uygulamaları başlamıştır.Özellikle Kudüs'te bulunan ve Hıristiyanlar tarafından kutsal kabul edilen yerlerintasarrufu konusunda Hıristiyan cemaatler arasındaki anlaşmazlıklar, Hıristiyan cemaatlerinhamiliğini üstlenmeye çalışan Rusya ve Fransa'nın da işe karışmalarıyla uluslararasıplatforma taşınmış ve Kırım Savaşı'nın çıkmasına sebep olmuştur. 1856 yılında Batılıdevletlerin müdahaleleri sonucu ilan edilen Islahat Fermanı ile bölgede idarû, beledû, yargı,vergi, eğitim, ulaşım ve haberleşme alanlarında birçok değişiklik yaşanmıştır.Filistin bölgesi, 1864 yılında yayınlanan Vilayet Nizamnamesi'nden sonra 1865yılında Şam ve Sayda eyaletlerinin birleştirilmesi ile oluşturulan Suriye Vilayeti içerisinde yeralmıştır. 1887 yılında Beyrut Vilayeti'nin oluşturulmasıyla da Akka ve Nablus sancaklarıBeyrut Vilayeti'ne aktarılmış, Kudüs Sancağı ise mutasarrıflık olarak doğrudan stanbul'abağlanmıştır.XIX. yüzyıl boyunca Filistin bölgesindeki değişim ve gelişmeler, Osmanlı Devleti'nindiğer sancak ve vilayetlerinden pek farklı değildir. Burayı diğer yerlerden farklı kılanözellikler ise bölgenin kutsiyeti, Batılı devletlerin bölgeye olan müdahaleleri ve dünyanınbirçok yerinde dağınık halde yaşayan Yahudilerin, Avrupa'da özellikle de 1882 yılındaRusya'da zulme uğramalarının ardından Filistin'de bir devlet kurma düşüncesiyle başlattıklarıYahudi göçüdür. Osmanlı Devleti, göçü engellemek için bir takım tedbirler almış, bunarağmen Yahudiler, gayri resmi yollarla da olsa Filistin bölgesine yerleşmeyi başarmışlardır.Ancak iddia edildiği gibi, yüzyılın sonlarında Filistin bölgesindeki Yahudi nüfus, Müslümannüfus'tan fazla olmamış ve XIX. yüzyıl boyunca Müslüman nüfusun oranı %85'in altınadüşmemiştir. Yahudilerin haricinde Mısır, Cezayir ve Bosna-Hersek'den de birçok göçmengelerek bölgeye yerleşmiştir.Bölgenin iktisadû gücü daha çok tarım ve hayvancılığa dayanmakla birlikte sabun,zeytinyağı ve dokuma alanlarındaki küçük işletme yerleri de bölgenin ekonomisine katkısağlamıştır. Ticaret ise Akka, Hayfa ve Yafa iskelelerinden yapılmıştır.Filistin bölgesi özellikle de Kudüs, üç semavi din için kutsal kabul edilmiş olmasındandolayı, Osmanlı Devleti de bölgeye gerekli hassasiyeti göstermiştir. Devlet idaresi, bölgedebulunan cemaatlerin gerek kendi aralarında gerekse birbirleriyle olan ilişkilerinde hakem rolüüstlenerek, bölge halkının dinû inançları çerçevesinde, huzur ve güven içerisinde hayatlarınısürdürmelerini sağlamıştır.Anahtar Kelimeler: Filistin, Kudüs, Nablus, Akka, Kutsal Yerler, Yahudi Göçü,