Yapısal kırılmalar altında denge döviz kurundan sapma ve sapmanın ekonomik performans üzerindeki etkisi: Türkiye ve BRICS ülkeleri analizi

Ülkelerin ticaret hacmi ve sermaye akışkanlığının belirleyicilerinin başında şüphesiz ki nominal döviz kuru gelmektedir. Paranın reel satın alma gücü ile ifade edilmesinde ise reel döviz kuru kavramı kullanılmaktadır. Buna ek olarak ise, sadece gerçekleşen reel döviz kuru ele alınarak yapılan değerlendirmeler yeterli olmamakla birlikte, iktisadi dinamiklerin de dikkate alındığı denge döviz kuru hesaplanması da gerekmektedir. Gerçekleşen reel döviz kuru ile denge döviz kuru arasındaki sapma ekonomik açıdan orta ve uzun dönemde ekonomik büyüme ile ilgili bir bilgi vermektedir. Bu bilgiler ışığında, reel döviz kuru ve denge düzeyinden sapmanın ekonomik performans üzerindeki etkisinin analiz edilme ihtiyacı doğmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, denge döviz kuru çeşitleri ve denge döviz kuru hesaplamaları konusunda süregelen tartışmalara yapısal kırılmalı panel testi yardımı ile yeni bir boyut kazandırmaktır. Denge döviz kurundan sapmayı Türkiye ve BRICS ülkeleri 1995-2005 yılları için inceleyip sapmanın ekonomik performans üzerindeki etkisi araştırılacaktır. Denge düzeyinin hesaplanmasında hem orta vade döviz kurunu ifade eden Temel Denge Döviz Kurundan (FEER) hem de uzun vade denge kuru ifade eden Davranışsal Denge Döviz Kuru (BEER) modelinden yararlanılacaktır. FEER yaklaşımı analiz sonuçlarına göre, ülkelerin FEER'den sapması 2000'li yılların başından itibaren denge düzeyine yakınken yıllar itibari ile denge düzeyinin altında ya da üstünde değerlenmiştir. Türkiye ve Güney Afrika para birimi 2011 yılından itibaren denge seviyesinden pozitif ayrışmaktayken, Rusya ve Çin 2000 yılına kadar denge seviyesinin üzerinden değerlenmektedir. BEER yaklaşımı analiz sonuçlarına göre ise, denge seviyeden sapmanın orta vadeli denge düzeyi olan FEER'e göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. Çalışmaya konu ülkelerin, BEER yaklaşımına göre son yıllarda denge seviyeden pozitif ayrıştığı ifade edilmelidir. FEER ve BEER modelleri çerçevesinde hesaplanmış olan sapma değerleri ile ekonomik büyüme ilişkisi incelendiğinde ise FEER ve ekonomik büyüme arasında negatif bir korelasyon var iken, BEER sapma analizine göre büyüme arasında eşbütünleşme ilişkisine rastlanmamıştır. Bununla birlikte, BEER sapma sonuçları, ülkelerin Doğu Asya krizi ve global kriz dönemlerine işaret etmektedir.