Yozgat yöresi kadın ağzı Türkülerde kadın rolleri ve müzikal özellikler

Sözlü edebiyat ürünlerimizden olan türkülerin, üreticisi olan toplum ve bireyler hakkında veriler barındırdığı bilinmektedir. Bu tez çalışmasında, kadının toplumsal rollerinin neler olduğu ve bu rollerin Yozgat yöresi kadın ağzı türkülerinde nasıl yansıtıldığı, türkü metinlerinin incelenmesi ve yorumlanmasıyla ortaya konmuştur. Ayrıca Yozgat yöresi kadın ağzı türkülerinin ezgileri incelenerek türkülerin müzikal özellikleri ortaya çıkarılmıştır. Yozgat yöresi kadın ağzı türküleri ile sınırlandırılan bu çalışma, toplumu oluşturan bireylerin yetiştirilmesinde ve dolayısıyla toplumun şekillendirilmesinde kadının etkisi göz önünde bulundurularak, kadının toplumsal rolüne dikkat çekmek düşüncesiyle gerekli ve önemli görülmüştür. Beş bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, çalışmanın problem durumu, alt problemler, araştırmanın amacı, araştırmanın önemi ve araştırmanın sınırlılıkları yer almaktadır. İkinci bölümünde, türkülerde yansıtılan kadın rollerini belirlemek üzere seçilen Yozgat yöresinin coğrafi konumu ve tarihi geçmişi, Türk halk müziği ve türkünün tanımı, Yozgat yöresi halk müziği kültürü hakkında bilgilere yer verilmiştir. Konusu kadın olan bu çalışmanın altyapısını destekleyebilmek amacıyla Türk tarihinde ve Türk kültüründe kadın, toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rolleri, türkülerde kadın başlıklarına da bölümde yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi yer almaktadır. Bu bölümünde araştırma modeline, evren ve örnekleme, veri toplama araçlarına, verilerin analizine, araştırmadaki geçerlik ve güvenirliğe ait bilgilere yer verilmiştir. Nitel araştırma yöntemi kullanılarak söylem analizi modelli bu çalışmada verilerin toplanmasında doküman inceleme tekniği; verilerin analizi için tema analizi, betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmadaki nitel verileri anlayabilmek amacıyla tema ve betimsel analiz, derinlemesine inceleme ve yorumlama yapabilmek amacıyla içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları dördüncü bölümde yer almaktadır. Bu bölümde Yozgat yöresi kadın ağzı türkülerinde, kadının kendisi ve toplum tarafından kadınlara hangi rollerin verildiği, bu rollere uygun davranışların neler olduğu, bu rol içinde kadının yaşadığı duygu durumu ve toplumda kadının konumuna dair bilgiler türkü sözlerinin yorumlanmasıyla ortaya konmuştur. İncelenen kadın azı türkülerin müzikal ve ritmik özellikleri de bu bölümde ele alınmıştır. Beşinci bölümde sonuç, tartışma ve önerilere yer verilmiştir. İncelenen Yozgat yöresi türküleri içerisinde kadın ağzı 78 türkü tespit edilmiştir. Bu türkülerde kadının, "sevgili/yar", "gelin/gelin kız", "anne", "genç kız", "kız evlat", "kaynana", "eş/evli kadın", "kız kardeş/bacı", "dul kadın", "kuma", "nişanlı", "baldız" ve "görümce" olmak üzere 13 rolü yansıttığı görülmüştür. Belirlenen bu rollerde dile getirilen türkülerde, kadınların toplum içerisinde en çok denetlenen ve kontrol edilen kesim olduğuna, haklarının sınırlandırıldığına, onlar adına kararların başkası tarafından verildiğine ve erkeğe göre ikinci sınıf vatandaş olarak görüldüğüne yönelik bilgilerin yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmada ele alınan kadın ağzı türkü ezgilerinin daha çok hüseyni ve uşşak makamı dizisinde seyrettiği, diğer makam dizilerini içeren az sayıda türkü olduğu görülmüştür. Ritmik açıdan genelde 4/4'lük ya da 2/4'lük yapıya sahip olduğu, aksak ritimli ezgilerin daha az olduğu tespit edilmiştir.