
5
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Naif MS ve RRMS hastalarında serum ISTHMIN-1 seviyelerinin araştırılması
Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin en sık görülen kronik inflamatuar demiyelinizan hastalığıdır. Patogenezinde T ve B lenfositler, sitokinler, kemokinler ve kan-beyin bariyerinin bozulması rol oynamaktadır. Hastalığın erken tanısı ve aktivite takibinde kullanılabilecek biyobelirteçlere ihtiyaç devam etmektedir. Son yıllarda immün modülasyon, inflamasyon ve anjiyogenezde rol oynadığı bildirilen İsthmin-1 (ISM1) adlı glikoprotein, otoimmün hastalıklarla ilişkilendirilmiş olup MS patogenezindeki yeri belirsizdir. Bu çalışmada, MS hastalarında serum ISM1 düzeylerinin araştırılması, hastalık evreleriyle ilişkisi ve tanısal performansının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya 56 relapsing-remitting MS (RRMS), 56 yeni tanı MS ve 57 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 169 birey dahil edilmiştir. Serum ISM1 düzeyleri ELISA yöntemiyle ölçülmüştür. Demografik veriler, EDSS skorları, IgG indeksi, BOS oligoklonal bant (OKB) varlığı ve klinik özellikler (optik nörit, beyin sapı tutulumu, spinal tutulum) kayıt edilmiştir. Gruplar Kruskal–Wallis testi ile karşılaştırılmış, post-hoc analizler grup farklılıklarını incelemek için yapılmıştır. ROC (Receiver Operating Characteristic) analizi ile ISM1'in tanısal performansı değerlendirilmiştir. Gruplar arasında yaş ve cinsiyet açısından fark bulunmamıştır. Serum ISM1 düzeyleri açısından üç grup arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.001). Post-hoc analizlerde, kontrol grubunun hem RRMS hem de yeni tanı MS gruplarından anlamlı şekilde farklı olduğu, ancak RRMS ile yeni tanı MS grupları arasında anlamlı fark bulunmadığı gösterilmiştir (p=0.229). ISM1 düzeyleri RRMS grubunda en yüksek, yeni tanı MS grubunda daha düşük, kontrol grubunda en düşük düzeyde bulunmuştur. ROC analizi sonucunda, serum ISM1 düzeylerinin MS tanısındaki ayırt edici gücü orta düzeyde olup AUC=0.698 (%95 GA: 0.60–0.79), cut-off ≈11.07, sensitivite %74 ve spesifisite %58 olarak hesaplanmıştır. Klinik veriler incelendiğinde, EDSS ve IgG indeksi açısından RRMS ve yeni tanı MS grupları arasında fark bulunmamıştır. Ancak yeni tanı grubunda OKB bant pozitifliği anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (%69.6 vs %21.4, p<0.001). RRMS grubunda ise optik nörit (%64.3 vs %30.4, p<0.001) ve spinal tutulum (%87.5 vs %71.4, p=0.03) daha sık saptanmıştır. ISM1 düzeyleri ile EDSS, IgG indeksi, yaş, cinsiyet, optik nörit, spinal tutulum, beyin sapı tutulumu ve OKB bant varlığı ve band sayısı arasında korelasyon bulunmamıştır. Bu çalışma, serum ISM1 düzeylerinin MS hastalarında kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğunu göstermiştir. ISM1 artışının hastalık modifiye edici ilaç kullanımından bağımsız olduğu ve hastalığın evresinden çok MS varlığı ile ilişkili olduğu görülmüştür. ROC analizi ISM1'in tek başına tanı koydurucu olmadığını, ancak klinik ve laboratuvar bulgularla birlikte kullanılabilecek tamamlayıcı bir biyobelirteç olabileceğini göstermektedir. RA hastalarında yapılan çalışmalarla kıyaslandığında ISM1'in farklı otoimmün hastalıklarda zıt yönde değişiklik gösterebildiği anlaşılmıştır. Bu bulgular, ISM1'in MS patogenezinde rol alabileceğini, ancak daha geniş, çok merkezli ve uzunlamasına çalışmalarla doğrulanması gerektiğini ortaya koymaktadır
Derin öğrenmeye dayalı yüz tanıma ile nöromüsküler hastalıkların sınıflandırılması
Amaç: Nöromüsküler hastalıklar (NMH), özellikle yüz kaslarını etkilediğinde teşhisi zor ve uzmanlık gerektiren klinik tablolar sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Miyastenia Gravis (MG) ve Hemifasiyal Spazm (HFS) tanılı hastaların sağlıklı kontrollerden ve birbirlerinden ayırt edilmesinde derin öğrenme (DÖ) tabanlı bir model geliştirmek ve bu modelin performansını farklı deneyim düzeylerindeki hekimlerin tanısal başarısıyla karşılaştırarak klinik karar destek süreçlerindeki potansiyelini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Prospektif kesitsel tipteki bu çalışmaya; 20 MG hastası, 15 HFS hastası ve 15 sağlıklı gönüllü olmak üzere toplam 50 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların standartlaştırılmış koşullarda 6 farklı pozda (normal duruş, gülümseme, göz sıkma ve üç farklı yöne bakış) çekilen fotoğrafları veri seti olarak kullanılmıştır. Özellik çıkarımı için ResNet-18 omurgasını kullanan, çoklu-görünüm ve ilişki-farkındalıklı (relation-aware) özgün bir derin öğrenme modeli geliştirilmiştir. Modelin başarısı; iki pratisyen hekim, iki nöroloji asistanı ve bir uzman nörologdan oluşan bir grup hekimin tahminleriyle doğruluk (accuracy), F1-skoru ve Cohen's Kappa katsayısı metrikleri üzerinden kıyaslanmıştır. Bulgular: Grupların yaş ve cinsiyet dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p > 0,05). Tanısal performans analizlerinde, en yüksek başarıya %90,9 doğruluk oranı ve 0,863 Cohen's Kappa değeri ile uzman nörolog ulaşmıştır. Geliştirilen derin öğrenme modeli (DÖM), %72,7 doğruluk ve 0,566 Kappa değeri ile istatistiksel olarak anlamlı bir başarı sergilemiştir. Modelin başarısı, asistan hekimler (%63,6) ve pratisyen hekimlerden (%45,5 - %63,6) daha yüksek bulunmuştur. Özellikle MG tanısı için modelin duyarlılığı yüksek saptanmış; ilişki-farkındalıklı mimarinin farklı mimik pozları arasındaki temporal değişimleri başarıyla kodladığı gözlemlenmiştir. Sonuç: Bu çalışma, derin öğrenme tabanlı yüz tanıma sistemlerinin nöromüsküler hastalıkların non-invaziv taramasında ve ayırıcı tanısında umut verici bir araç olduğunu göstermektedir. Geliştirilen modelin uzman olmayan hekimlerden daha yüksek performans sergilemesi, sistemin özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde ve uzman hekime erişimin kısıtlı olduğu bölgelerde değerli bir klinik karar destek aracı olabileceğine işaret etmektedir. Gelecekte daha geniş ve heterojen veri setleriyle desteklenen açıklanabilir yapay zeka modelleri, nöromüsküler muayene süreçlerinin dijital dönüşümüne önemli katkılar sağlayacaktır.
Karpal tünel sendromunda F-yanıtının ters dönmesinin tanısal değeri
Karpal tünel sendromunun (KTS) elektrofizyolojik tanısında motor ileti parametrelerininkatkısı sınırlıdır. Ancak median F-yanıt latansının, ulnar F-yanıt latansına kıyasla geç ortayaçıkmasının (F-yanıtı ters dönmesi) duyarlılığının, duyu iletim anormalliklerine yakın olduğuileri sürülmüştür. Bu ilginç bulgunun KTS tanısında katkısını araştırmak için bu ölçümünnormal deneklerde üst sınırını saptayarak, özgüllüğünü; kesin ve olası KTS olgularındaduyarlılığını inceledik. Ayrıca yaş ve boy gibi fizyolojik değişkenlerle ilişkisine baktık. GaziÜniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalında, Klinik Nörofizyoloji Laboratuarıelektonik veri tabanını inceleyerek, KTS yakınmaları olmayan ve sinir iletim çalışmalarınormal olan denekler saptandı (normal denekler). Klinik ve elektrofizyolojik bulguları kesinolarak KTS düşündüren başka bir grup oluşturuldu (kesin KTS). Veri tabanından seçilen diğerbir grupta ise sadece klinik muayeneyle KTS düşündüren bulgular vardı (olası KTS). Buolguların median sinir motor ve duyu iletimleriyle, ulnar sinir F-yanıt latansları kaydedildi.Klinik ve elektrofizyolojik bulgular, İtalyan KTS Çalışma Grubunun sınıflamasına göreevrelendi. F-yanıtı ters dönmesinin özgüllüğü %100 bulundu. Motor parametreler arasındaduyarlılığı en yüksek olan yöntem F-yanıt ters dönmesiydi. Kesin KTS grubunda bu yönteminduyarlılığı %63.5, olası KTS grubunda ise %66.5 bulundu. Olası KTS grubunda duyuiletimleri normal olan olguların %60 ında F-yanıtı ters dönmesi mevcuttu. Ancak olası KTShastalarının %83.5 uğunda duyu iletim anormalliği saptandı. F-yanıt ters dönmesinin yaş(r=0.01, p=0.97) ve boyla (r=0.09, p=0.629) ilişkisi yoktu. Nörofizyolojik evrelemeyle kesinve olası KTS gruplarında F-yanıt ters dönmesi arasında bağlantı saptanmadı (p>0.05).Yöntemin KTS tanısında özgüllük ve duyarlılığının yüksek olması, yaş ve boyla ilişkisininbulunmaması nedeniyle rutin incelemelerde kullanıma sokulması makul görünmektedir.
Tıkayıcı uyku apne sendromunda pozitif hava yolu basıncını polisomnografik veriler öngörebilir mi?
Tıkayıcı uyku apne sendromu toplumda sık görülen, ciddi mortalite ve morbiditeye nedne olan bir hastalıktır. Tıkayıcı uyku apne sendromu toplumda erkeklerde kadınlardan en az iki kat daha fazla görülen nadir olmayan bir hastalığı tanımlamaktadır. Tıkayıcı uyku apne sendromunda temel tedavi pozitif hava yolu basıncı uygulanmasıdır. Asıl olan manuel titrasyondur. Ancak bu yöntemin uzun sürmesi ve zahmetli olması nedeniyle son zamanlarda PAP öngördürücü parametreler ve formüller üzerinde durulmaktadır. Biz çalışmamızda polisomnografik verilerin PAP basıncını öngörmedeki etkisini araştırdık. Bu konuda en değerli parametrenin orta düzeyde öngörücü etkisi ile desatürasyon indeksi olduğunu saptadık. Ancak bu etkenin PAP üzerindeki ağırlığı %30 olarak saptandı. Diğer önemli parametreler ise AHI ve VKİ ve N1 uyku evresi olarak bulundu. Ancak yine bu iki parametrenin etkisi de orta düzeyde idi. PAP üzerindeki ağırlığı ise sırası ile %25, %18 ve %18 olarak saptandı. Diğer birçok parametre PAP basıncını öngörmede hafif düzeyde etkili olduğu izlendi. Ancak tüm parametreler değerlendirildiğinde PAP basıncını öngörmede herhangi bir matematiksel formül oluşturulamamıştır. PAP basıncını birçok faktör etkilemekte olup hastaları tedavi edecek PAP basıncının yine uyku tıbbı merkezinde manuel titrasyon ile belirlenmesi gerektiği görüşündeyiz.
Presemptomatik ALS ile ilişkili gen mutasyonu taşıyan bireylerin P300 ile nörokognitif açıdan değerlendirilmesi
ALS kötü prognozlu nörodejeneratif bir hastalıktır. Son zamanlardaki çalışmalar ALS'de dejenerasyonun sadece motor sistemle sınırlı olmadığını, çok daha geniş ve yaygın bir etkilenmenin varlığını göstermektedir. ALS'de bilişsel bir bozukluğun da varlığı birçok çalışmada ortaya konulmuştur. Hatta yapılan çalışmalar kognitif etkilenmenin motor semptomlardan daha önce ortaya çıktığını göstermektedir. Bu bilgiler ALS hastalığına bakış açısını belirli ölçüde değiştirmiştir. Çalışmamızda ALS'ye sebep olduğu bilinen gen mutasyonu taşıyan ancak henüz semptomu olmayıp ve muayenesi normal olan presemptomatik bireyleri nörofizyolojik olarak olaya ilişkin endojen potansiyeller ile inceledik. Olguları bilişsel tutulum ve nöropsikiyatrik yönünden ALS için geliştirilmiş testler ile değerlendirdik. Çalışmaya 18 presemptomatik olgu, Gold Coast kriterlerine göre ALS tanısı konulan 14 hasta ve 15 sağlıklı kontrol katılmıştır. Bütün olgulara MMSE, ACE-R, ECAS ve Beck depresyon ölçeği uygulandı. Olaya ilişkin endojen potansiyellerden işitsel uyarımla oluşturulan P300 çalışıldı. Oluşan P300 dalgasının latans ve amplitüdü değerlendirildi. ALS hastaları sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldıklarında ECAS yürütücü fonksiyonlar ve hafıza skorları açısından istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde farklı bulunmuştur. ALS hastalarının P300 latansları sağlıklı kontrollerden istatistiksel olarak anlamlı derecede uzundur. Yine presemptomatik bireylerin P300 latansları sağlıklı kontrollerden istatistiksel olarak anlamlı derecede uzun bulunmuştur. ALS ve presemptomatiklerin latansları arasındaki fark ise istatistiksel olarak anlamlı değildir. P300 amplitüdleri açısından da istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Bu bulgular ALS ile bağıntılı gen mutasyonu taşıyan bireylerin bilişsel yönden normallerden farklılıklar gösterdiğini ve erken dönem bulgu yönünden izlenmelerinin önemli olabileceğini, biyobelirteç olarak aday nörofizyolojik yöntem olarak değerlendirilebileceğini desteklemektedir.