
12
Archived Theses
1
DOIs Assigned
8%
DOI Rate
Discipline
E-ticarette sohbet robotları ve makine öğrenmesi: Tüketici deneyimi üzerine araştırma
Bu çalışma e-ticarette makine öğrenmesi ve sohbet robotlarının kullanımını incelemektedir. Çevrimiçi alışverişin yaygınlaşması işletmeleri yeni teknolojiler kullanmaya yöneltmiştir. Yapay zeka tabanlı uygulamalar bu alanda öne çıkmaktadır. Makine öğrenmesi tüketici tercihlerini anlamak ve uygun öneriler sunmak için kullanılmaktadır. Sohbet robotları ise müşteri ile doğrudan iletişim kurmakta sorulara yanıt vermekte ve sorunların çözümüne yardımcı olmaktadır. Bu yöntemler alışveriş sürecini daha anlaşılır hale getirmektedir. Bu araştırmada, makine öğrenmesi ve sohbet robotlarını temel alan uygulama ve web sitelerinin, bireyler tarafından benimsenme ve kullanım süreçleri Birleştirilmiş Teknoloji Kabul ve Kullanım Modeli (UTAUT) çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada, katılımcıların söz konusu teknolojileri kabul etme ve kullanma davranışları, modelin boyutlarına göre değerlendirilmiş ve bu davranışların düzeyi "Friedman testi" aracılığıyla incelenmiştir. Bunun yanı sıra, birleştirilmiş teknoloji kabul ve kullanım modelinde yer alan boyutların, katılımcıların demografik özelliklerine (örneğin yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi) göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği ise fark testleri (bağımsız örneklemler t-testi ve ANOVA) ile analiz edilmiştir. Böylece, hem teknolojik yeniliklerin benimsenme süreçlerine yönelik genel eğilimler ortaya konulmuş hem de bu eğilimlerin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma e-ticarette makine öğrenmesi ve sohbet robotlarının kullanıcı deneyimini iyi hale getirdiğini ortaya koymaktadır. Kullanıcılar için alışveriş daha kolay ve daha kişisel hale gelmektedir. İşletmeler için ise rekabeti artıran bir unsur durumundadır. Bu çalışma ile de bu konuyla alakalı yapılacak akademik çalışmalara ve sektöre katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Yükseköğretimde dijital dönüşüm ve çalışma hayatına etkileri: Konya'daki devlet üniversiteleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz
Toplumsal dönüşüm aşamalarında gerçekleşen süreçler, bir önceki dönemlerin izlerini taşıyarak o dönemin alt yapıları üzerine şekillenmiştir. Bu süreçlerde gerçekleşen teknolojik gelişmeler ve değişimler insanların ihtiyaçlarını kolaylaştırmayı amaçlamıştır. Teknolojinin hızlı bir şekilde değişerek gelişmesi, insan hayatında önemli bir yere gelmiştir. Toplumların gelişmişlik düzeyleri bilgiye sahip olmak ve bilgi teknolojilerini etkili kullanmak ile doğrudan ilişkilidir. Tarım ve sanayi toplumundan sonra ortaya çıkan bilgi toplumunu bilgisayarın icadı ve bilgi paylaşımı temsil etmektedir. Teknoloji her alanı etkisi altına aldığı gibi yükseköğretim alanını da etkisi altına almıştır. Yükseköğretim kurumları, toplumların nitelikli düzeyde insan gücü ihtiyacını karşılamak, bilimsel araştırmalar yapmak, kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamak gibi görevleri bulunmaktadır. Yükseköğretimde teknolojinin etkin kullanımının önemi gittikçe artmıştır. Bunun sonucunda öğretme, öğrenme ve çalışma süreçleri açısından gerekli entegrasyonun sağlanması gereklilik haline gelmiştir. Toplumlar arası geçiş sürecinde çalışma hayatını etkileyen teknolojik gelişmeler, bilgi toplumuyla birlikte meslek ve görev tanımlarını değiştirmiştir. Yaşanan bu gelişmelerin sonucunda bazı iş alanlarının ortadan kalkacağı ve yeni iş kollarının ortaya çıkacağı öngörülmektedir. Bu çalışmada, öncelikle toplumsal dönüşüm aşamaları ile birlikte ortaya çıkan gelişim süreci ve bilgi toplumuna geçiş süreçleri ele alınmış; daha sonra dijital dönüşüm hakkında bilgi verilmiştir. Ardından, yükseköğretim kavramı ve tarihçesi, çalışma ve meslek kavramları, dijital dönüşüm sürecinde çalışma hayatı geniş bir şekilde incelenmiş; daha sonra yükseköğretimde dijital dönüşümün çalışma hayatına etkilerine odaklanılmıştır. Akabinde Konya'daki Devlet Üniversitelerinde görev yapan idari personelden 520 kişiye dijital dönüşümün çalışma hayatına etkileri üzerine anket uygulanmış elde edilen verileri SPSS programında analiz ve değerlendirme yapılarak çözümlenmiştir.
Eğitimde nesnelerin interneti ve akıllı öğrenme ortamları: Bibliyometrik analiz
İnternet kavramının gelişmesi, cihazların birbirine bağlanmasının ve birbirleriyle iletişim kurmasının önünü açmıştır. Bu gelişim hemen hemen her sektöre entegre edilmekte, yaşanan gelişmeler araştırmalara konu olmaktadır. Bu çalışmada yükseköğretim seviyesinde nesnelerin internetinin mevcut durumunu keşfetmek ve mevcut literatürdeki genel çerçeveyi ortaya çıkartmak amaçlanmıştır. Bu amaca ulaşabilmek için bibliyometrik ve nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi birlikte yürütülmüştür. Buna göre, çalışma karma yöntem araştırmasıdır. Öncelikle Web of Science (WOS) veri tabanından "eğitimde nesnelerin interneti", "akıllı kampüs", "akıllı eğitim" ve "akıllı öğrenme ortamları" anahtar kelimelerini içeren sorgu ile 632 adet çalışmaya ulaşılmıştır. Bibliyometrik analiz yöntemlerinden bilimsel haritalama tekniği kullanılmıştır. Bibliyometrik analizde incelenen ortak yazar, ortak kelime ve ortak oluşum analizleri sayesinde yazar, ülke, yayınevi gibi bileşenlerin ortak ağ haritaları incelenmiş, daha sonra çalışmalarda ve özetlerinde ortak kullanılan anahtar kelimeler incelenmiştir. Veri setinde bulunan çalışmaların nesnelerin interneti uygulamaları üzerine keşfedici çalışmalar olarak hazırlandığı görülmüştür. Nitel araştırma analizi yapabilmek için bibliyometrik analizden elde edilen anahtar kelimeler baz alınarak yarı-yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Nitel araştırma için veri toplama yöntemlerinden görüşme tekniği kullanılmıştır. Olasılıklı olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örneklem seçme tekniği kullanılarak yükseköğretimde eğitim alan öğrenciler seçilmiştir. Katılımcıların görüşleri betimsel içerik analiziyle incelenmiştir. Bulgulardan elde edilenlere göre çalışmanın sonucunda eğitimde Nesnelerin İnterneti uygulama çalışmalarının yükselen bir grafiğe sahip olduğu belirlenmiştir. Ancak nitel analiz sonucunda nesnelerin interneti uygulamalarının geniş çapta olmadığı, katılımcıların bu alana hâkim olmadığı, sadece sürece uyum sağladıkları belirlenmiştir. Öğrencilerin adaptasyonları sayesinde eğitimlerine olumlu etki yaptıkları tespit edilmiştir. Eğitimde nesnelerin internetine ilişkin uygulama ve yaklaşımların gelişime açık olduğu literatür taramasında karşılaşılan boşluklarla ve uygulamadaki örnek olaylarla tespit edilmiştir.
Depremde zarar gören yapıların tespitini ve yapı taşıyıcı birimlerinin verilerini anlık kontrol eden bilgi sistemi
Üzerinde yaşamış olduğumuz yer kürenin oluşumundan günümüze dek her geçen gün hareketliliği devam etmektedir. Bu hareketlilik sonucunda meydana gelen depremler çeşitli yaralanmalara, can ve mal kayıplarına neden olmaktadır. Karşı konulamayan veya durdurulamayan bu afet türü ile alınan tedbirler yardımıyla karşılaşılacak can ve mal kayıpları minimize edilmeye çalışılmaktadır. Deprem öncesi yapı taşıyıcı birimlerinde meydana gelebilecek bozulmalar nedeniyle deprem anında yapı dayanıksız hale gelebilmekte ve deprem esnasında yapının depreme karşı zafiyet göstermesine neden olmaktadır. Bu nedenle yapı birimlerinin sürekli takibi ve gözlemlenmesi büyük önem taşımaktadır. Depremle mücadele kapsamında literatürde birçok çalışmanın yapılmasının yanı sıra yeni çalışmaların gerçekleştirilmesi elzemdir. Deprem öncesi gözlem kadar deprem sonrası zarar gören yapıların tespiti, enkaz altında kalan insanlara yapılacak olan ilk yardım ve kurtarma çalışmaları için önemli bir yer tutmaktadır. Literatürde yapı sağlığı üzerine yüksek irtifalı binalarda çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiş, binaların titreşim hareketleri incelenerek sonuçlar elde edilmiştir. Gerçekleştirilen çalışma ile yapı prototipi oluşturulmuş, prototip içerisine yerleştirilen devre düzeneğinden Raspberry Pi ve sensörler aracılığı ile değerler alınmıştır. Voltaj ve eksen sensörlerinden alınan veriler ile ana bilgisayardaki veri tablosu anlık olarak güncellenmiştir. Böylelikle yapı bütünlüğü bozulması ve deprem sonrası olası bina yıkılma durumunda ana bilgisayarda oluşturulan arayüzde prototip verileri son kullanıcının analiz ve raporlamasına sunacak bir "Yapı Hasar Tespiti ve Deprem Sonrası Yönetim Bilgi Sistemi" geliştirilmiştir. Bu Bilgi Sistemi sayesinde yaşanabilecek deprem öncesi yapı bütünlüğünün anlık olarak takibinin ve yaşanılabilecek deprem sonrası hasar gören yapıların anlık tespitinin yapılarak gerekli birimlerin ivedi bir şekilde müdahale edebilmeleri hedeflenmiştir.
Ankara Ticaret Odası web sitesinin kullanılabilirliğinin karşılaştırmalı uzman sezgisel değerlendirmesi
Bu çalışmada, Ankara Ticaret Odası (ATO) web sitesinin kullanılabilirliği, İstanbul Ticaret Odası (İTO), Berlin Ticaret ve Sanayi Odası (IHK Berlin) ve Londra Ticaret ve Sanayi Odası (LCCI) web siteleri ile karşılaştırmalı olarak sezgisel değerlendirme yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Karşılaştırma için web sitelerinde ortak olan sayfalar belirlenmiş ve Nielsen ile Tognazzini'nin belirlediği sezgisel kriterlerin birleşimi, üç uzman tarafından uygulanarak değerlendirilmiştir. Veri toplama aracı olarak belirlenen kriterlere dair oluşturulan formlar kullanılmıştır. Sorulara verilen cevaplar doğrultusunda puanlandırma yapılarak nicel veriler elde edilmiştir. Ayrıca uzmanlara verilen geri bildirim formlarında uzmanların değerlendirme ve yorumları vasıtasıyla nitel veriler toplanmıştır. Çalışma sonucunda, ticaret odalarının web sitelerinin güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiş ve ATO web sitesinin kullanılabilirlik kriterlerine uygun hale getirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.
Kuşaklar arası farklılığın işgören davranışı üzerindeki etkisi
Tutku Topcu, Kuşaklar Arası Farklılığın İşgören Davranışı Üzerindeki Etkisi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yönetim Bilişim Sistemleri Anabilim Dalı, İnsan Kaynakları Yönetimi Tezli Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi, 2021. Bu çalışmanın temel amacı, X ve Y kuşağına mensup işgörenlerin, iş hayatındaki davranışları ile bu davranışların örgütsel bağlılığa etkisindeki farklılığın tespit edilmesidir. Çalışmada örgütsel bağlılık ve kuşaklar arası farklılıkların incelenmesine yönelik bir model oluşturulmuştur. Bu modele göre; kişi-örgüt uyumu, kariyer geliştirme, ücret ve örgütsel adalet algıları ile örgütsel bağlılık ilişkilendirilmektedir. Bu doğrultuda 18 yaşından büyük aktif çalışma hayatı olan 174 X kuşağı, 96 Y kuşağı olmak üzere toplamda 270 bireyden, anket yöntemiyle veri toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 21.0 ve AMOS 21.0 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; kuşaklar arasında kariyer geliştirme, ücret ve örgütsel adalet algısının örgütsel bağlılığa etkisindeki farklılık tespit edilirken, kişi-örgüt uyumunun örgütsel bağlılığa olan etkisinde anlamlı bir etki olduğu fakat kuşaklar arası farklılaşmanın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yapılan t testi sonucunda örgütsel bağlılık, kişi-örgüt uyumu, kariyer geliştirme, ücret adaleti ve örgütsel adalet algısının kuşaklara göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Türkiye kapsamında az çalışma bulunması ve sonuçların literatür ile büyük çoğunlukta uyum göstermesi bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Anahtar Kelimeler: X ve Y Kuşağı, Örgütsel Bağlılık, Kişi-Örgüt Uyumu, Kariyer Geliştirme, Ücret ve Örgütsel Adalet Algısı
Metaverse'ün çalışma hayatı üzerine etkisi: Bir Delphi çalışması
İnsanlığın bazı kadim alt metinleri, evrensel endişeleri, merakları, korkuları ve umutları vardır. İnsanlık doğduğu ilk dönemlerden itibaren bir teknoloji ile karşılaştıkları zaman kendilerine sordukları ve tartıştıkları konular birbirine benzemektedir. Bugün bizi dönüştüren teknoloji, yaşadığımız evlerden kullandığımız otomobillere, tükettiğimiz yiyecek ve giyeceklerden, evcil hayvanlarımızla olan ilişkilerimize, şirketlerin vizyonlarından, ülkelerin anayasaları, toprak bütünlüklerine kadar birçok yaşam alanını, davranışlarımızı ve alışkanlıklarımızı temelden dönüştürecek bir güce sahiptir. Tıpkı çağlar öncesinde olduğu gibi büyük dönüşümler çok büyük sosyolojik, ekonomik, psikolojik ve benzeri değişimleri de beraberinde getirmektedir. Teknolojinin her gün baş döndürücü bir hızla değişmesi ve gelişmesi ile ortaya çıkan Metaverse gibi teknolojiler özellikle pandemi sonrasında toplumun yaşam şekillerini ve alışkanlıklarını kökünden değiştirmeye başlamıştır. Bu değişimin ekonomik ve sosyolojik birçok etkisi olmaktadır. Bu etkiler hem olumlu hem olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. İnsanların çalışma hayatı da bu değişimlerden ciddi oranda etkilenmiş ve yepyeni bir boyut kazanmıştır. Milyonlarca insan işinden olmuş aynı zamanda milyonlarca insana yeni iş olanağı sağlamıştır. Yaratıcı ekonomi gibi kavramlar ortaya çıkarmış ve insanların hem çalışan hem de girişimci olabilmelerine olanak sağlamıştır. Bu çalışma ile ortaya konan günümüz teknolojik gelişmelerinden belki de en önemlisi olan Metaverse'ü anlayarak kabaca teknoloji ve yenilikler özünde, dünyanın ve içindeki yaşayan insanların hangi yöne gittiğini ilgili ve meraklı olanlara aktararak insanların çalışma hayatındaki değişikliğin dününü, bugününü ve yarınını tartışmaktır. Yapılan araştırmada Metaverse ile çalışma hayatındaki ilişki sorgulanmıştır. Araştırma modeli olarak Delphi tekniği kullanılmıştır. Alanında uzman 11 kişi ile üç tur yapılan Delphi analizinin ilk turu SWOT analizi ile derinleştirilmiş, ikinci turda, ilk turda belirlenen uzmanların anahtar kelimelerindeki uzlaşma oranları tespit edilmiştir. Üçüncü turda uzlaşılamayan sorular tekrar uzmanlara gönderilerek ölçümlemeler yapılmıştır. Sonuç olarak büyük fırsat ve tehditleri bir arada barındıran Metaverse, birçok iş alanını ortadan kaldırırken yeni bir ekonomi yaratacağından yeni iş sahası ve meslekleri yaratacaktır. Örneğin Sanal emlak uzmanları, blockchain uzmanları ve geliştiricileri, vr oyun tasarımcıları ve geliştiricileri, risk yönetim uzmanları ve pazarlama yöneticileri gibi hem önceden olmayan meslekler doğacak hem de önceden var olup evrilen meslekler olacaktır. Anahtar Kelimeler: Metaverse, Çalışma Hayatı, Yapay Zekâ, SWOT, Delphi
Büyük dil modeli (Llm) kullanarak X (Twitter) verileri tabanlı yerel işlenebilir bir siber tehdit istihbaratı modeli tasarımı
Günümüzdeki siber tehdit istihbaratı (CTI) paylaşımları, çoğunlukla tek başına bir IP adresi veya dosya özeti gibi, tehdidin tam hikayesinden kopuk verilerle sınırlı kalmaktadır. Bu durum, savunma ekiplerinin hangi tehdide öncelik vereceğini belirlemesini zorlaştırmaktadır. X (Twitter) platformu, tehditler hakkında aslında çok daha zengin ve bağlamsal detaylar sunsa da; bu verinin devasa hacmi, gürültülü ve yapılandırılmamış doğası, geleneksel yöntemlerle işlenmesini engellemektedir. Bu tez çalışmasında, X (Twitter) verilerini kullanarak veri egemenliğini koruyan, yerel (onpremise) çalışabilen ve eyleme geçirilebilir sonuçlar üreten, uçtan uca otonom bir CTI modelinin tasarlanması amaçlanmıştır. Geliştirilen Python tabanlı otonom sistem; Selenium kütüphanesi ile veri toplama, Ollama platformu üzerinden yerel olarak çalıştırılan LLaMA 3 modeli ile analiz ve SQLite veritabanında depolama süreçlerini içeren bütüncül bir mimariye sahiptir. Çalışmanın en özgün mühendislik katkısı, Büyük Dil Modellerinin (LLM) deterministik olmayan doğasından kaynaklanan hatalı JSON çıktılarını otonom olarak düzelten "JSON Sağlamlaştırma Protokolü"nün geliştirilmesidir. Elde edilen bulgular, sistemin yapılandırılmamış 62 adet tweet metni üzerinden tehditleri %95'e varan doğruluk oranıyla analiz ettiğini ve tespit edilen içeriklerin %64,5'ini "Yüksek Risk" (High Risk) kategorisinde başarıyla sınıflandırdığını göstermiştir. Yapılan analizlerde "Vulnerability" (13 adet) ve "Threat_Actor" (13 adet) kategorileri en sık rastlanan tehdit türleri olarak öne çıkarken; sistem, CVE numaraları ve tehdit aktörü grupları gibi kritik istihbarat göstergelerini yüksek hassasiyetle ayrıştırmıştır. Bu çalışma, güvenlik açısından kritik verilerin üçüncü taraf sunuculara gönderilmesi riskini ortadan kaldıran, mühendislik açısından dayanıklı ve tam otonom bir CTI çözümünün operasyonel fizibilitesini kanıtlamaktadır.
Türkiye'de paylaşım hizmetlerine katılımı etkileyen güven faktörlerinin belirlenmesi
Paylaşım insanlığın varoluşundan beri devam eden içsel ve sezgisel bir davranıştır. Paylaşım miktarı nesillerden nesile farklılık gösterse de, paylaşım her zaman toplumun bir parçası olmuştur. Fakat paylaşım ekonomisi veya işbirlikçi tüketim internet çağından doğan olgulardır. 1990'li yıllardan itibaren internet teknolojilerinin beraberinde getirdiği yenilikler toplumsal hayatı sarsıcı bir şekilde etkilemiş ve bireylerin tüketim kalıplarını önemli ölçüde değiştirmiştir. Ekonomik bunalımlar, çevreye duyarlılığın artması, tüketimin artması, yenilenemez enerji kaynaklarının tükenmeye yaklaşması ile beraberinde hızla gelişen teknoloji bireyleri dijital ağlar aracılığıyla paylaşım yapmaya teşvik etmiştir. Sosyal, ekonomik ve çevresel konulara daha duyarlı hale gelen tüketiciler mal veya hizmete sahip olmak-satın almak yerine paylaşmayı benimsemiştir. Bilişim teknolojilerinin gelişimi ile çevrimiçi ortama taşınan paylaşım, paylaşım ekonomisi adı altında yeni bir iş modelini doğurmuştur. Yeni ekonomik sistemin topluma yansımaları bilim insanları ve uygulamacılar için önemi her geçen gün artan bir araştırma alanı oluşturmuştur. Bu noktada, tüketicilerin paylaşım hizmetlerini benimseme ve katılma kararlarını etkileyen güven faktörlerinin aydınlatılması önem taşımaktadır. Bu çalışmada çevrimiçi veya mobil paylaşım hizmetlerine katılımı etkileyen güven faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, paylaşım hizmeti sunan platformlar arasından üç tanesi(BlaBlaCar, Airbnb ve Dolap) seçilerek ölçek hazırlanmıştır. 491 katılımcıdan elde edilen nicel veriler SPSS programına aktarılmıştır. Spss programına aktarılan verilerin, katılımcıların demografik özellikleri tespit edildikten sonra Smart PLS 3.0 programı ile önerilen kuramsal model test edilmiştir. Modeli test etmek için, Yapısal Eşitlik Modeli(YEM) yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar eşliğinde, kullanılan ölçeğin geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmek adına geçerlilik ve güvenilirlik testleri, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Ayrıca, önerilen modelin yapısal geçerliliği test edilmesi için yapısal eşitlik modellemesi tekniği kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, platform bilinirliğinin ve platform ününün, platforma güveni pozitif ve anlamlı şekilde etkilediği bulunmuştur. Ayrıca platforma güvenin, hizmet sağlayıcısına olan güveni ve paylaşım hizmetini kullanma niyetini pozitif ve anlamlı şekilde etkilediği bulunmuştur. Son olarak hizmet sağlayıcısına olan güvenin, paylaşım hizmetini kullanma niyetini pozitif ve anlamlı şekilde etkilediği bulunmuştur.
Tüketici yorumlarının fayda düzeyinin tahminlenmesine yönelik bir araştırma: Makine öğrenmesi algoritmalarının karşılaştırılması
Web 2.0'ın gelişmesiyle birlikte tüketiciler arasında çevrimiçi paylaşım platformlarında bilgi alışverişi yaygınlaşmış, tüketiciler arasındaki bilgi alışverişi sınırı neredeyse kalkmıştır. Tüketiciler, Web 2.0 ve teknolojileri öncesinde ancak kendi şehirlerinde, kendi mahallelerinde olan insanlar ile bilgi ve fikir alışverişinde bulunabilirken, bu iletişim türü yavaşça internet platformlarına taşınmış ve Elektronik Ağızdan Ağıza İletişim kavramını ortaya çıkarmıştır. Bu sayede tüketiciler, bir ürün veya hizmet hakkında, sadece kendi çevresinde değil dünyanın her yerinde bulunan tüketicilerle bilgi alışverişinde bulunabilmektedir. Gelişen teknolojiler ve tüketicilerin internet kullanım alışkanlarının da gelişmesiyle, tüketicinin faydasına olacak bilgiye ulaşmak da zorlaşmaktadır. Çevrimiçi alışveriş platformları, faydalı bilginin tespiti ve ön plana çıkması için çeşitli yöntemler sunsa da bir tüketici yorum ve değerlendirmesinin faydalı olmasının belirlenmesi, diğer tüketicilerin onayına bağlıdır. Makine öğrenmesi alanında yaşanan gelişmeler, her geçen gün bir başka işin makinelere devredilmesine olanak sağlıyor. Bu sayede, insanların hiç müdahalesi olmadan ya da çok az müdahalesi olarak tekrarlı işler veya kontrol süreçleri otomatik bir şekilde ilerleyebilmektedir. Makine öğrenmesinin bir dalı olan denetimli öğrenme, belirli etiket veya sınıflara sahip veri gruplarının özniteliklerini öğrenerek, etiketi veya sınıfı belli olmayan varlıkların etiketlenmesinde ya da sınıflandırılmasında kullanılabilmektedir. Çalışmanın ilk bölümü ağızdan ağıza iletişim, Web 1.0 ve Web 2.0, faydalı tüketici değerlendirmesi ile ilgili genel bilgiler içermektedir. İkinci bölüm ise, algoritmanın ne olduğu, verinin ne olduğu, veri ön işleme süreçleri, makine öğrenmesi, denetimli öğrenme ve alt başlıkları, denetimsiz öğrenme, pekiştirmeli öğrenme ve makine öğrenmesi algoritmalarını sınamak ile ilgili bilgiler içermektedir. Çalışmanın üçüncü bölümü, araştırma modeli, veri alma süreçleri, veri ön işleme, öznitelik çıkarımı, modellerin eğitilmesi ve test edilmesini içermektedir. Çalışmada 6 farklı denetimli makine öğrenmesi algoritması, çevrimiçi alışveriş platformunda bir ürüne yazılmış tüketici değerlendirmelerinden elde edilen özniteliklerle eğitilerek, yeni bir kullanıcı değerlendirmesinin, tüketiciler tarafından faydalı olarak işaretlenip işaretlenmeyeceği tahmin edilmeye çalışılmıştır. Algoritmalar, doğruluk, ROC eğrisi altında kalan alan ve F1 skorlarına göre sınanmış, farklı ürün kategorilerinden gelen tüketici değerlendirmeleri ile harici olarak da sınanmıştır. Bu çalışmanın, tüketicileri, diğer tüketicilere faydalı olacak bir tüketici değerlendirmesinin, diğer tüketicilerin onayına sunulmaksızın tespit edilebileceği bilgisiyle, yeni bir tüketici değerlendirmesi hazırlanması konusunda teşvik etmesi beklenmektedir.
Küçük ve orta ölçekli firmalar için makine öğrenmesi destekli karar destek sistemi
Günümüzde bilgi teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler ile birlikte, hızla artan verinin yönetilmesi ve iş süreçlerine dâhil edilmesi işletmeler için büyük önem arz etmektedir. Bu yüzden verilerin işlenerek analiz etmeye hazır bir duruma getirilmesi, şirketlerin ellerindeki kaynakları etkin bir şekilde kullanmasını, daha iyi planlama yapılabilmesini sağlamaktadır. Aynı zamanda veriler, karar verme sürecine yardımcı olması, karmaşık süreçlerin anlaşılması, problemlerin tanımlanması ve çözüme kavuşturulması noktasında da şirketlere destek olmaktadır. Bu çalışma kapsamında küçük ve orta ölçekli firmaların karar verme sürecini desteklemek amacıyla, elindeki verileri daha etkin kullanabilmelerini sağlamak ve verilerden bilgi çıkarımı yapabilecekleri bir sistem tasarlanmıştır. Hazırlanan çalışmada, en başta ham verinin veri önişleme, son aşamada tahminlenmesine kadar tüm süreç planlanmıştır ve buna uygun şekilde uygulama tasarlanmıştır. Uygulama eldeki verilerden karar vericilere anlık ve geleceğe yönelik tahminlemeler yapmasına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Uygulamada test için 200 bin verilik bir veri seti kullanılmıştır. Bu veriler en başta veri düzenleme ekranında temizlenmiş ve kullanıma hazır hale getirilmiştir. Temelde dört ana başlık altında bu verilerden rapor elde edilebilmektedir. Bunlar sırasıyla raporlardan verilerin analizini yapabileceğimiz açıklayıcı raporlar, makine öğrenmesine yöntemlerine dayalı tahminleme raporları, zaman içerisinde verilerin alabileceği yeni değerleri analiz edebilen zaman serisi analizi ve son olarak verileri benzerliklerine göre gruplama yapabildiğimiz kümeleme analizi raporlarıdır. Tüm bu analizler ve tahminlemeler çeşitli grafiklere ve tablolara dökülmüş karar vericiler için raporlanmıştır.
Bilişim teknolojileri öğretmenlerinin Scratch yazılımına ilişkin özyeterlik inançlarının makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemleri ile sınıflandırılması
Teknolojinin gelişmesiyle bireylerin sahip olması beklenen beceriler de değişime uğramıştır. Bilgi işlemsel düşünme becerisi 21.yy. becerileri içerisinde en önemli becerilerdendir. Bu becerinin bireylere kazandırılabilmesi için nitelikli bir kodlama eğitimine ihtiyaç vardır. Bu düzlemde MEB bilişim teknolojileri öğretim programı kapsamına kodlama eğitimini dahil etmiştir. Program kapsamında temel düzey blok tabanlı kodlama araçlarından Scratch kullanılarak bu eğitim verilmektedir. Bu sebeple bilişim teknolojileri öğretmenlerinin kodlama araçları konusunda kendilerini ne kadar yeterli gördükleri son derece önemlidir. Bu bağlamda, bu çalışmada bilişim teknolojileri öğretmenlerinin Scratch'e yönelik kullanımına ilişkin öz yeterlik inançlarının klasik makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemleri ile sınıflandırılması amaçlanmıştır. Veri toplama aracı olarak ise daha önceden geliştirilmiş T-SECT anketi kullanılmıştır. Bu ölçek likert tipinde 39 maddeden oluşmaktadır. Bilişim teknolojileri öğretmenlerinden oluşan 192 örnek ve 39 öznitelik kullanılarak veri seti oluşturulmuştur. Örnek sayısının sınırlılığı nedeniyle dengesiz veri sorununu ortadan kaldırmak için SMOTE yöntemi ile veri çoğaltılmış ve örnek sayısı 262 ye yükseltilmiştir. Veri seti WEKA yazılımına aktarılarak üzerinde klasik makine öğrenmesi yöntemleri ve Google Colab platformu ile Evrişimli Sinir Ağı (ESA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Zero-R, J48, Random Forest (RF), K-Star, Multilayer-Perceptron (MLP), NaivesBayes, SMO, Logistic, IBK ve Random Tree yöntemleri ile sınıflandırma başarısı hesaplanmıştır. Veri seti üzerinde en yüksek sınıflandırma performansı elde edilen klasik makine öğrenmesi yöntemleri SMO, MLP, IBK, J48 ve RF olarak bulunmuştur. ESA ile yapılan sınıflandırma klasik makine öğrenmesi yöntemlerinden daha başarılı sonuç vermiştir. Bilişim teknolojileri öğretmenlerinin öz yeterlik inançları ESA kullanılarak %99.30 doğruluk oranıyla başarılı bir biçimde sınıflandırılmıştır.