Sosyal bilgiler dersi
Bu konu başlığı altında 854 tez
Ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinin araç gereç kullanımına yönelik tutumlarının incelenmesi
Bilgisayar günümüzde her alanda kullanılmaya başlanmıştır. Bu yayılışı eğitim alanına da kaymış, günümüzde de yoğun biçimde kullanılır olmuştur. Bilgisayar teknolojisinin eğitime geçişi ile birlikte eğitimin daha kalıcı olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda, günümüzde bilgisayar teknolojisi eğitim ortamında önemli bir aktör haline gelmiş bulunmaktadır. Araştırmanın amacı, ortaokul Sosyal Bilgiler dersi öğretmenlerinin, teknolojik araç-gereç kullanımına yönelik tutumlarını belirlemektir. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Teknolojik Araç-Gereç Kullanımına yönelik tutumlarının belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırmanın modeli, niceliksel araştırma modeli çeşitlerinden olan, "tarama modeli" ile örtüşmektedir. Bu araştırmanın evreni, 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılında İstanbul Avrupa yakası Esenler, Başakşehir ve Bağcılar ilçelerinde resmi ortaokullarda görev yapan Sosyal Bilgiler dersi öğretmenlerini kapsamaktadır. Örneklem ise aynı ilçelerde görev yapan öğretmenler arasında tesadüfü yöntemle seçilen 175 öğretmeni kapsamaktadır. Araştırma için literatür taraması yapılmıştır. Konu ile ilgili önceden yapılmış araştırmaların, bilgi toplama araçları incelenerek araştırma amaçlarına ilişkin, değişkenler belirlenip kişisel bilgileri içeren anket hazırlanmıştır. Ayrıca öğretmenlerin teknolojik araç-gereç kullanımına yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla Sevim (2010) tarafından geliştirilen Araç-Gereç Kullanma Tutum Ölçeği ile araç gereç kullanım sıklığını belirlemek amacıyla hazırlanan anket kullanılmıştır. Yapılan inceleme sonunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: Öğretmenlerin büyük bölümü okullarında Model ve numuneler (gerçek eşya, olay vb.), Basılı gereçler (ders kitabı, gazete, yardımcı kitap vb.), Yazı ve gösterim tahtası, Hareketsiz görüntüler (fotoğraf, resim vb.), Soyut görseller (grafik, tablo, harita vb.), Bilgisayar, Projeksiyon, Bilgisayar laboratuvarı, Fen laboratuvarı veya malzemelerinin var olduğunu bildirmişlerdir. Öğretmenlerin teknolojik araç gereçlere yönelik tutum ölçeği ve alt faktörlerinin puan değerleri incelenmiş ve tutum ölçeği alt faktörlerinden olan "Verimlilik" puan ortalaması incelendiğinde katılımcıların "Kararsızım" düzeyinde bir tutuma sahip oldukları, çok olumlu olmadığı görülmüştür. "Sınıf yönetimi" alt faktörü incelendiğinde öğretmenlerin "Katılmıyorum" düzeyinde düşük bir tutuma sahip oldukları, "Yeterlik" alt faktörüne göre "Kesinlikle Katılıyorum" düzeyinde oldukça yüksek tutuma sahip oldukları ve "Maliyet" alt faktörüne göre ise "Kararsızım" düzeyinde, ancak olumluya doğru bir tutuma sahip olunduğu görülmüştür. Öğretmenlerin teknolojik araç- gereç kullanım tutumlarında cinsiyet, yaş, öğrenim durumu, mesleki kıdem, mezun olunan okul türü ve sınıf mevcudu değişkenleri açısından anlamlı düzeyde fark bulunamamıştır. Ayrıca "Eğitiminiz Sırasında Eğitim Teknolojisi Ya Da Eğitim Araçları İle İlgili Her Hangi Bir Ders Aldınız Mı?", "Eğitim Teknolojisi Ya Da Eğitim Araçları İle İlgili Bir Hizmet İçi Eğitim Kursuna Veya Seminerine Katıldınız Mı?" "Öğrencilerin Araç-Gereçlere Bakış Açılarını Yeterli Buluyor Musunuz?" "Çalışmaya Katılan Öğretmenlerin, Derslerde Araç- Gereçleri Ne Sıklıkla Kullanıyorsunuz?" sorusuna verilen cevaba göre ANOVA testi sonucunda anlamlı fark bulunmamıştır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal kimlik bağlamında sivil katılım stratejileri
Bu tez, "Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Sosyal Kimlik Bağlamında Sivil Katılım Stratejileri"nin neler olduğunu ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden hareketle yarı yapılandırılmış görüşme ve doküman incelesi tekniklerine başvurularak yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 20182019 eğitim öğretim döneminde Van ili merkez ilçelerinde (İpekyolu ve Edremit) görev yapan Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinden toplam 9 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve doküman taraması (4, 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitapları) yoluyla elde edilmiştir. Analizinde betimsel ve içerik analizi kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin öğrencilerin sosyal kimliklerini oluşturmak için öğrencilerini sosyal, kültürel, sportif, sosyal yardım, kulüp çalışması ve okul dışı faaliyetler ile sivil katılımlarını sağlamaya yönelik stratejiler oluşturmaya çalıştıkları görülmektedir. Bu faaliyetleri gerçekleştiren öğretmenlerin zaman, para, müfredat, ulaşım gibi bazı güçlüklerle karşılaştıkları da bulgulanmıştır. Ayrıca Sosyal Bilgiler Ders kitapları incelendiğinde katılım kavramının 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarından ziyade 6. ve 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının daha fazla yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar sözcükler: sosyal bilgiler öğretmenleri, sosyal kimlik, sivil katılım, öğretim stratejileri
Sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlardan yararlanmaya ilişkin öğretmen tutum ve görüşleri üzerine bir inceleme
Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlardan yararlanmaya ilişkin öğretmenlerin tutum ve görüşlerini belirlemektir. Bu araştırmanın evrenini Van ili ve ilçelerinde görev yapan sosyal bilgiler giren öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini de İpekyolu İlçe Milli Eğitim, Tuşba İlçe Milli Eğitim, Edremit İlçe Milli Eğitim, Gevaş İlçe Milli Eğitim ve Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine bağlı ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler ve sosyal bilgiler dersine giren sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmaya gönüllü olarak 192 öğretmen katılmıştır. Araştırmada nicel verilerin toplanmasında Dijital Oyunlardan Yararlanma Ölçeği'nden (DOYÖ), nitel verilerin toplanmasında da yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri içerik analiz yöntemiyle, nicel verileri de SPSS 21.0 paket programı kullanılarak çözümlenmiştir. Nicel verilerin analizi için aritmetik ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemler t testi ve tek yönlü varyans (OneWayAnova) testleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda yapılandırılmış görüşme formu ve DOYÖ kullanılarak elde edilen bulgulara göre; öğretmenlerin genel olarak sosyal bilgiler derslerindeki konu ve kazanımları dijital oyunlar aracılığıyla öğretme konusunda olumlu görüşlere sahip olduğu ama bu konuyla ilgili deneyimlerinin olmadığı; DOYÖ'nun alt boyutları (derste dijital oyunlardan yararlanma ile ilgili tutumlar, dijital oyunların olumsuz yönlerine yönelik tutumlar, dijital oyunların olumlu yönlerine yönelik tutumlar, dijital oyunların sınıfta öğrenmeye ve öğrencilere etkisine yönelik tutumlar) ile öğretmen yaş grupları, mesleki kıdem, öğrenim durumu ve cinsiyet gibi değişkenler açısından anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir.
Gezi-gözlem yöntemini sosyal bilgilerde uygulamaya koymak: Bir eylem araştırması
Bu araştırmanın amacı gezi-gözlem yöntemini sosyal bilgilerde uygulamaya koymaktır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılı güz döneminde Şırnak ili İdil ilçesine bağlı bir devlet okulunda 5. sınıfta öğrenime devam eden 13 kız ve 5 erkek olmak üzere toplamda 18 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri; ön ve son algı anketi, araştırmacı ve öğrenci günlükleri, sınıf dışı etkinlikler, sınıf içi etkinlikler, öğrenci ödevlerindeki bilgilerden hareketle toplanılmıştır. Veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışma boyunca araştırmacı ve öğrenciler tarafından günlükler tutulmuş ve bu günlükler sayesinde ortaya çıkan duygu ve düşünceler değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler doğrultusunda öğrencilerin derse karşı motivasyonlarının arttığı, derse ilgilerinin ve katılımlarının arttığı, öğrencilerde bilgi ve beceri düzeylerinde olumlu bir şekilde değişim yaşandığı tespit edilmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde bilgisayar destekli öğretim uygulamalarının öğrencilerin erişi ve tutumlarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, İlköğretim 6. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinin bilgisayar destekli öğretim yöntemi ile işlenmesinin öğrenci başarısı ve tutumunu etkileyip etkilemediğinin ortaya konulmasıdır.Bu çalışma ön test?son test kontrol gruplu yarı deneysel bir araştırma desenine sahiptir. Çalışma grubunu, 2010-2011 eğitim-öğretim yılı 2. yarıyılında İzmir ili Bornova ilçesi ?Kars Halil Atila İlköğretim Okulu'nda öğrenim gören 6-A ve 6-B sınıflarının 70 öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmanın toplam uygulama süresi altı haftadır.Uygulama süreci, deneklerin kontrol ve deney gruplarına ayrılmasıyla başlamıştır. Bu araştırmanın veri toplama araçlarını Sosyal Bilgiler Erişi Testi, Sosyal Bilgiler Tutum Ölçeği ve Teknoloji Tutum Ölçeği oluşturmuştur. Sosyal Bilgiler Erişi Testinin güvenirlik katsayısı ,84 Crombach Alpha, Sosyal Bilgiler Tutum Ölçeğinin güvenirlik katsayısı ,89 Crombach Alpha ve Teknoloji Tutum ölçeğinin güvenirlik katsayısı ,97 Crombach Alpha bulunmuştur. Elde edilen veriler SPSS 19.00 programında blockwise regresyon analizine tabii tutulmuştur.Sosyal Bilgiler dersindeki erişi son test başarı puanı bağımlı değişken, teknoloji tutum ön test, sosyal bilgiler tutum ön test, sosyal bilgiler erişi ön test ilk bloğu, sosyal bilgiler tutum son test, teknoloji tutum son test ikinci bloğu ve grup aidiyeti (deney ve kontrol) son bloğu oluşturacak şekilde yapılan regresyon analizi sonucuna göre:Modele dâhil edilen değişkenler gözlenen varyansın %35'ini açıklamıştır. Elde edilen bulgulara göre öğrencileri sosyal bilgiler dersi son test başarıları üzerinde teknolojiye ve derse karşı olan tutumlarının etkili olmadığı görülmüştür. Ancak öğrencilerin yarı deneysel desende uygulamaya esas olan konular hakkındaki ön bilgileri ile sosyal bilgiler dersinin teknoloji desteğiyle işlenmesi öğrencilerin bu dersteki akademik başarı düzeylerini anlamlı bir şekilde etkilemektedir.Dersi teknoloji desteğiyle alan öğrencilerin akademik başarı düzeyleri, dersi teknoloji desteği olmadan alan öğrencilerin akademik başarı düzeylerine göre anlamlı bir şekilde daha yüksektir.Yapılan hiyerarşik regresyon analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler dersinin teknoloji destekli işlenmesi derse karşı tutumu anlamlı derecede etkilememektedir.
İlköğretim sosyal bilgiler öğretmenlerinin ders içi yerel tarih konusundaki faaliyetleri Uşak ili örneği
Bu çalışma Milli Eğitim Bakanlığı'nın Sosyal Bilgiler dersinde yer alan yerel tarih konularının İlköğretim Sosyal Bilgiler öğretmenleri tarafından anlatılıp anlatılmadığını bulmak amacıyla yapılmıştır.Araştırmada ilk etapta kısa bir şekilde Sosyal Bilgiler dersinin tanımı ve amacı açıklanmıştır. Daha sonra yerel tarih, yerel tarihin gelişimi, faydaları ve sınırlılıkları, İlköğretim Sosyal Bilgiler dersinde yer alan yerel tarih konuları üzerine yoğunlaşılmıştır. Yerel tarih konularının öğretimi ve işlenişi konusunda İlköğretim Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini belirlemek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır ve İlköğretim Sosyal Bilgiler öğretmenlerine uygulanmıştır.Araştırma kapsamında Uşak ili merkez ve ilçelerinde görev yapan 123 Sosyal Bilgiler öğretmeninden 15 Sosyal Bilgiler öğretmenine yarı yapılandırılmış mülakat uygulanmıştır. Araştırmaya katılan Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin mülakat sorularına verdikleri cevaplar kodlama yoluyla kategorilere ayrılarak analiz edilip yorumlanmıştır.Bu tez konusu Uşak Üniversitesi BAP. Koordinasyon Birimi tarafından 2012/TP008 nolu proje olarak desteklenmiştir.Anahtar Kelimeler: Yerel Tarih, Sosyal Bilgiler Dersi, İlköğretim Sosyal Bilgiler Öğretmenleri, Eğitim.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyal metinleri anlama düzeyleri
Yüksek Lisans, Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Ali Galip BALTAOĞLU 2014 Bu araştırmada, öğretmen adaylarının sosyal metinleri anlama düzeyleri ve metinlerde geçen, bugüne göre eski fakat Türkçeye mâl olmuş, çoğu yazın hayatında halen kullanılan kelimelerin metinleri anlama üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırma yapılırken sosyal metinleri anlama ve metinlerde geçen kelimelerin bilinirlik düzeylerinin cinsiyet, sınıf düzeyi, öğretim türü, yaşayıp büyüdüğü yer, mezun olduğu lise türü, akademik başarı düzeyi gibi çeşitli değişkenlere göre bir farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Çalışma grubu olarak, Uşak Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümünde 2012-2013 eğitim-öğretim yılında eğitim gören 1., 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri belirlenmiştir. Çalışma grubunda yer alan üç kişi 1. sınıfta, altı kişi 2. sınıfta, altı kişi 3. sınıfta ve altı kişi de 4. sınıfta öğrenim gören öğrencilerden oluşmaktadır. Araştırmanın veri toplama ölçeği, uzman görüşlerine dayanarak tarafımızca oluşturulmuş ve BALTAŞ ÖLÇEĞİ olarak isimlendirilmiştir Araştırmanın sonuçlarını özetleyecek olursak, öncelikle öğretmen adaylarının okuduklarını anlama düzeyleri ve eski kelimeleri bilme düzeyleri son derece yetersiz bulunmuştur. Sosyal metinleri anlama bakımından öğretim türüne göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemekle birlikte, ikinci öğretim öğrencilerinin daha başarılı oldukları görülmüştür. Bununla birlikte kız öğrencilerin erkek öğrencilere, 2. sınıfta eğitim gören öğrencilerin diğer sınıf düzeylerine, Genel Lise mezunlarının diğer lise mezunlarına, İl'de yaşayan öğrencilerin diğer yerlerde yaşayan öğrencilere, akademik başarı düzeyi orta olan öğrencilerin diğer akademik başarı düzeyindeki öğrencilere göre daha başarılı oldukları söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Okuduğunu anlama, Eski kelimeleri bilme, Öğretmen adayı
6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitabında küreselleşme olgusunun incelenmesi
Bu çalışma 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve ders kitaplarındaki küreselleşme olgusunun hangi ünitelerde yer aldığı, hangi öğrenme alanları, hangi kazanım ve kavramlarla ilişkilendirildiği, ünitelerde kaç kez ve hangi sıklıkla ele alındığını bulmak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, olgu ve olgular hakkında bilgi içeren ve yazılı materyallerin analizini kapsayan nitel araştırma yöntemlerinden "doküman analizi" yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, uygulanmakta olan Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve Sosyal Bilgiler ders kitapları temel alınmıştır. Bu amaçla, 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programında ve ders kitabında yer alan küreselleşme olgusunun hangi konuların açıklanmasında kullanıldığı ve nasıl aktarıldığı tespit edilmiştir. Öğretim programı ve ders kitabımızda küresel bağlantıların çok da olağan karşılanmadığı tespit edilmiştir. Karşımıza çıkan bazı eksiklik ve hataların çok önemli bir kısmının küresel değerler eğitiminin yeni bir eğitim alanı olmasından kaynaklandığını ve ders kitaplarının gözden geçirilmesi ve yeniden yazımı aşamalarında ortadan kalkacağı umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Öğretim Programı, Ders Kitabı, Küreselleşme
7. sınıf sosyal bilgiler dersi Türk tarihinde yolculuk ünitesinde geçen bazı kavramların öğrenilmesi sürecinde karşılaşılan sorunların belirlenmesi ve çözümüne yönelik bir eylem araştırması
Bu araştırmada yedinci sınıf sosyal bilgiler öğretim programında Türk Tarihinde Yolculuk ünitesinde geçen bazı kavramlar hakkında öğrencilerin sahip olduğu önbilgi ve algıların tespit edilmesi, bu kavramları daha etkili ve kalıcı olarak öğrenmelerine yönelik etkinlikler hazırlayıp uygulamaktır. Ayrıca hazırlanan etkinliklerin kavram öğretim süreci üzerinde etkilerini gözlemlemek amaçlanmıştır. Araştırmada sırasıyla devlet, kronoloji, yüzyıl, iskân, fetih, gaza, hoşgörü, kanıt, değer, gelenek, değişim ve ıslahat kavramları ele alınmıştır. Nitel araştırma desenlerinden biri olan eylem araştırması ile yapılandırılmıştır. Araştırmacının arka bahçesi olarak kabul edilen Korkut Ata Ortaokulu'nda (kod) öğrenim gören 7/A sınıfı öğrencileri, araştırma grubudur. Bu araştırmada veri üretme araçları olarak zihin haritası, metafor, kavram tanımlama formu, kavram haritası, kavramsal değişim metni, bulmaca, yapılandırılmış grid, odak grup görüşmeleri, ders video kaydı, saha notları ve doğrudan ilgili kavrama yönelik hazırlanan etkinlikler kullanılmıştır. Araştırmanın uygulama süreci 11 hafta sürmüştür. Araştırmada üretilen veriler kelimeye dayalı içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma süreci dersin kazanıma yönelik konuların anlatımı ve kavram kazandırmaya yönelik etkinlikler olmak üzere iki boyutludur. Haftalık araştırma döngüsü şöyle ifade edilebilir: Haftanın ilk dersi öğrencilerin ilgili kavram hakkında sahip oldukları önbilgi ve algıları tespit edilmiştir. Öğrencilerin önbilgi ve algılarının analizi sonucuna göre eylem etkinlikleri oluşturulmuştur, ikinci ve üçüncü ders saatlerinde eylem etkinlikleri uygulanmıştır. Eylem etkinlikleri sonrası üçüncü dersin sonunda ilk ders uygulanan veri üretme aracı tekrar uygulanmıştır. Son durum tespiti, ilgili kavram için oluşturulmuş örnek ölçüt bağlamında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucu öğrencilerin durumu yetersiz olduğu sonucu ortaya çıktığında ek eylem planı hazırlanmıştır. Eylem planı sonucu hazırlanan ek etkinlikler dördüncü ders saatinde uygulanmıştır. Araştırma sonucunda önbilgi ve algıları açısından öğrencilerin iskân, değer ve ıslahat kavramlarına ilişkin herhangi bir önbilgi ve algısı yoktur. Sırasıyla gaza, kanıt, kronoloji, yüzyıl, hoşgörü ve gelenek kavramları hakkında önbilgi ve algıları azdır. Değişim ve fetih ise öğrencilerin önbilgi ve algılarının en fazla olduğu kavramlardır. Süreç sonunda sırasıyla ıslahat, iskân, gaza, yüzyıl, kronoloji, fetih, değişim hoşgörü ve kanıt kavramlarında belirgin; gelenek ve devlet kavramında ise daha az bir ilerleme sağlanmıştır. Değer ise ilerlemenin en az sağlandığı kavramdır. Süreç sonu yapılan görüşmelerde öğrencilerin çoğunluğu yapılan uygulamaları beğendiklerini, uygulanan etkinliklerin kolay olduklarını belirtmiştir. Uygulanan etkinler içinde öğrenciler en sevdikleri rol oynama, en sevmedikleri ise kavram tanımlama formudur. Sınıf ortamı hakkında bazı öğrenciler önceki ünitelerde olmayan, birbirlerine yardım ettiklerini, bilmediklerini arkadaşlarının yardımıyla öğrendiklerini belirtmiştir. Ayrıca öğrencilerin çoğunluğu ek dersler ve kamera kaydı olmamak şartıyla diğer ünitelerin de bu şekilde işlenmesini istediklerini belirtmiştir.
Sokratik sorgulama yöntemi ile sorumluluk değerinin öğretimi
İlkokul 1-3 sınıflar hayat bilgisi dersi öğretim programında ve 4-8 sınıflar sosyal bilgiler dersi öğretim programında öğrencilere kazandırılmak istenen sorumluluk değerinin altıncı sınıf öğrencileri tarafından nasıl algılandığı, öğrencilerde görülen sorumluluk türlerini belirlemek ve sorgulayarak bu değeri kalıcı hale getirmek bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırma, nitel ve nicel verilerin ayni anda toplandığı karma yöntemle yapılmıştır. Araştırma verileri Ankara il merkezinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir ortaokulda 75 öğrenci ile yapılmıştır. Bu araştırma kapsamında görüşme, gözlem, yarı deneysel desen uygulaması yapılmış, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu, odak grup görüşmeleri, zihin haritası, metin yazma çalışması, resim çizme çalışması ve video kayıtları kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise içerik analizi ve betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonunda öğrenciler sorumluluğu kendilerine başkaları tarafından (anne, baba, büyükler) verilen görevler olarak belirtmişlerdir. Yapılan odak grup görüşmelerinden sonra kendilerine verilen görev değil de yapmamız gereken işler olarak ifade etmişlerdir. Öğrencilerde görülen sorumluluk türleri yedi farklı boyutta toplanmıştır. Bu boyutlar; aileye karşı sorumluluklar, kişisel akademik sorumluluklar, kişisel sağlıklı olmak ile ilgili sorumluluklar, kişiler arası sorumluluklar, doğal çevreye karşı sorumluluklar, dini sorumluluklar, kamusal sorumluluklar. Uygulama öncesi, uygulama sonrası ve kalıcılık ile ilgili veriler incelendiğinde yaşantı oluşturularak sokratik sorgulamanın yapıldığı deney grubunun kişiler arası sorumluluk, çevreye karşı sorumluluk ve kamusal sorumluluklarının kontrol grubuna ve yalınız sokratik sorgulamanın yapıldığı gruba göre daha fazla gelişmiş olduğu gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, değer, değer eğitimi, sokratik sorgulama, sorumluluk.
İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine ilişkin algılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı 7. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine ilişkin algılarını ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda bir kavram ve ders olarak sosyal bilgilerin öğrenciler için ne ifade ettiği, hangi anlamlara geldiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca öğrencilerin sosyal bilgiler dersinin içerdiği konuları günlük yaşamla ve kendi yaşantılarıyla nasıl ilişkilendikleri; öğretmenlerinin tutumları ile derste kullandıkları öğretim araç, yöntem ve tekniklerin onların sosyal bilgilerle ilgili bakış ve anlayışlarını nasıl etkilediği de belirlenmeye çalışılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseninin kullanıldığı bu araştırma, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Uşak il merkezi ve Eşme ilçe merkezindeki dört ortaokulda öğrenim gören toplam 15, 7. sınıf öğrencisinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak görüşme tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulgular ise içerik analizi ve betimselanaliz yöntemi ile analiz edilmiştir.Araştırma sonucunda bir kavram olarak sosyal bilgilerin öğrencilerin zihnindeözellikle derste gördükleri konu alanlarını çağrıştırdığı belirlenmiştir. Öğrencilerin sosyal bilgiler kavramına yönelik algılarının oluşmasında derste karşılaştıkları konuların etkili olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra öğrencilerin sosyal bilgileri algılayıp anlamlandırmalarında dersin içerdiği konuları gerçek yaşamla ve kendi günlük yaşantılarıyla ilişkilendirmelerinin ve dersin işleniş süreci ile ilgili deneyim ve görüşleri doğrultusunda oluşan derse yönelik ilgilerinin önemli bir yere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.Öğrencilerin sosyal bilgilere duydukları ilginin anlamlandırılmasında özellikle öğretmenin kişiliği ile öğretim tarzının ve ders içeriğinin yoğun olmasının etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin sosyal bilgiler ile ilgili yaşantılarının program içeriğinde bulunması gereken konulara dair görüşlerinin oluşmasında belirleyici olduğu da tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler dersi, Sosyal bilgiler algısı, Ortaokul öğrencileri, Fenomenoloji
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin öğretim teknolojileri ve materyal kullanına ilişkin görüşleri
Bu çalışmada, Adana İli merkez ilçe orta okullarında sosyal bilgiler öğretmeni olarak görev yapan öğretmenlerin öğretim teknolojisi ve materyal kullanımına ilişkin görüşleri değerlendirilmiş olup, araştırma betimsel bir araştırmadır. Bu araştırmada "tarama modeli" kullanılmıştır. Araştırma evreni, Adana ilinde2015–2016 Eğitim-Öğretim yılında özel ve resmi ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Adana ilinde dört merkez ilçede (Seyhan, Sarıçam, Yüreğir ve Çukurova) görev yapan, seçkisiz olmayan yöntemden biri olan uygun örnekleme yöntemi ile belirlenen 231 sosyal bilgiler öğretmenlerinden oluşmaktadır. Araştırmada "Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarım Becerileri" anketi veri toplama aracı olarak uygulanmıştır. Veriler analiz edilirken frekans, yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma t-testi ve varyans analizi kullanılmıştır. Ayrıca açık uçlu soruların analizinde içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada dört değişken olup, bunlar cinsiyet (kız- erkek), kıdem (1-5, 6-10, 11-15, 16-20, 21 ve üzeri), mezun olunan alan (sosyal bilgiler, tarih, coğrafya ve sınıf öğretmenliği) ve öğretmenlerin çalıştıkları kurumlardır (devlet okulları ve özel okullar). Değişkenlerden çıkan sonuçlara göre cinsiyet değişkenine göre kız ve erkek öğretmenler arasında hiçbir görüşte istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Kıdem değişkenine göre hiçbir görüşte istatistiksel olarak manalı bir ilişki tespit edilmemiştir.Mezun olduğu alana göre ise, bazı değişkenlerde manalı farklılıklara ulaşılmıştır. Çalıştığı kurum göre ise, devlet okullarını ve özel okulları karşılaştırdığımızda bazı değişkenlerde anlamlı farklılıklara ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Materyal, Öğretmen, Öğretim Teknolojileri, Sosyal Bilgiler
Sosyal bilgiler derslerinde bir öğrenme ve öğretme yöntemi olarak sözlü tarih
Türkiye'de 1990'lı yıllardan itibaren tanınmaya başlamıştır. Ayrıca dünyada eğitim alanında yoğun bir şekilde kullanılmasına rağmen Türkiye'de 2005 yılında öğretim programlarının yapılandırmacı yaklaşıma göre düzenlenmesinden sonra eğitim alanında çalışmalar yapılmıştır. Öte yandan 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda sözlü tarih bir yöntem olarak önerilmiş ve faydalarından bahsedilmiştir. Ancak sözlü tarih çalışmalarının nasıl yapılacağına dair örneklere, yönerge ya da kılavuza yer verilmemiş, aynı zamanda herhangi bir kaynağa da atıfta bulunulmamıştır. Benzer şekilde konuyla ilgili yapılan çalışmalarda da sözlü tarihin yararlarına, önemine ve özelliklerine değinilmesine rağmen öğretmenlere rehber olacak bir yönerge, kılavuz ya da sözlü tarihin kullanımına dair örnek uygulamaların önerilmediği görülmüştür. Buradan hareketle bu tezin amacı, sosyal bilgiler derslerinde bir öğrenme ve öğretme yöntemi olarak sözlü tarihin uygulamasını yapmak, uygulama ilkelerini belirlemek, yapılan çalışmalarla ilgili olarak öğrencilerin ve sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerini ortaya çıkarmak ve bu tecrübelerden yararlanarak sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin kullanabileceği bir Sözlü Tarih Uygulama Kılavuzu hazırlamak olarak tayin edilmiştir. Pilot Uygulama ve Asıl Uygulama aşamalarını içeren bu tez çalışması kapsamında öğrenciler, Asıl Uygulama sürecinde 2005 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan Elektronik Yüzyıl ünitesinin "İlerlemenin Sonu Yok" adlı konu üzerine sözlü tarih çalışmaları yapmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden keşfedici araştırma modeline göre yapılmıştır. Amaçlı örneklem tekniklerinden kolay ulaşılabilir örneklem tekniğine göre seçilen çalışma grubunu 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Uşak ili Merkez İlçesi Karaağaç Ortaokulu'nda öğrenim gören 20 (13 kız, 7 erkek) 6. sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Çalışmada veri üretmek için tamamı araştırmacı tarafından hazırlanan Veli Bilgilendirme Formu, Odak Grup Görüşme Formu, Öğretmen Görüşmesi Formu, Öğrencilerin Sözlü Tarih Raporları, Öğrencilerin Sözlü Tarih Çalışmasını Değerlendirme Formu ve Araştırmacı (Gözlem) Notları kullanılmıştır. Toplanan veriler hem betimsel olarak değerlendirilmiş hem de içerik analizine tabii tutulmuştur. Değerlendirmeler sonunda öğrencilerin görüşme tekniklerini öğrendikleri, görüşmelerini analiz etmeyi, yorumlamayı, sözlü tarih raporu yazmayı öğrendikleri ve sorumluluk bilinçlerinin geliştiği görülmüştür. Bununla birlikte hem öğrenciler hem de sosyal bilgiler öğretmeni sözlü tarihi yararlı bir öğrenme ve öğretme yöntemi olduğunu gördükleri tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmaya katılan öğrenciler, sözlü tarih çalışmasında bulunmaktan keyif almalarına rağmen sürecin daha kısa olması gerektiğine vurgu yapmışlardır. Bunlarla birlikte sözlü tarih çalışması, öğrencilerin iletişim becerilerini geliştirmekle birlikte sözlü tarih raporu yazma, kaygıları yenme ve özgüven kazanma, değişim ve sürekliliği algılama yaşanılan şehrin yerel tarihin öğrenme gibi önemli katkıları olmuştur. Benzer şekilde sosyal bilgiler öğretmeni de sözlü tarihin etkili bir yöntem olduğunu, öğrencilerin iletişim becerilerini, bilimsel araştırma yapma, sorumluluk alma, birlikte öğrenme ve proje yapma gibi becerileri kazandıklarını gözlemiştir. Bunun yanı sıra sözlü tarihin öğretimi sırasında öğretmenlerin öğrencilere sürekli olarak rehberlik etmesi ve ailelerle iyi bir iletişim kurmasının gerekliliği ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak bu tecrübeler ve görüşler birleştirilerek sosyal bilgiler ve tarih öğretmenleri için "Sözlü Tarih Uygulama Kılavuzu" hazırlanmış ve ekte sunulmuştur.
İlköğretim öğrencilerin problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerileri ve sosyal bilgiler dersi akademik başarıları
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim öğrencilerinin problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerileri ile sosyal bilgiler dersinden elde ettikleri akademik başarı puanları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi tarama modellerinden tekil tarama kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Afyonkarahisar ili merkezindeki ortaokullarında öğrenim görmekte olan ilköğretim öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemini Afyonkarahisar ilindeki 5 ayrı ortaokulda 2016-2017 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 7. sınıf öğrencisi 156 kız, 149 erkek toplam 305 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin problem çözmeye dayalı yansıtıcı düşünme becerileri, sosyal bilgiler dersindeki akademik başarıları ile bazı değişkenlere göre incelenmiştir. Değişkenler; cinsiyet, kardeş sayısı, yetişme yeri, kitap okuma alışkanlığı, anne-baba mesleği, ailenin sosyo-ekonomik durumu ve anne-baba eğitim durumudur. Veri toplama aracı olarak, Kızılkaya ve Aşkar (2009) tarafından geliştirilen "Problem Çözmeye Yönelik Yansıtıcı Düşünme Ölçeği" kullanılmıştır. İki bağımsız grup arasındaki verilerin incelenmesinde t-testi, ikiden fazla bağımsız grup arasındaki verilerin analizinde ise tek yönlü (one way) Anova testi kullanılmıştır. Öğrencilerin cinsiyet, kitap okuma alışkanlığı ve karne notlarına göre anlamlı fark bulunurken diğer değişkenlerde anlamlı bir fark bulunamamıştır.
7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesi
Bu araştırmada; MEB'e bağlı ortaokullarda okutulmakta olan 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın alt problemlerini; "Görsel Öğenin Metinle Bütünlük Oluşturması", "Görsel Öğe ve İçeriğin Öğrenci Düzeyine Uygunluğu", "Konu Başlığı-Görsel Öğeler Uyumu", "Metin Ana Fikri-Görsel Öğeler Uyumu" ve "Metindeki Görsel Çeşitlilik" oluşturmaktadır. 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesini amaçlayan metin incelenmesine dayalı doküman incelemesidir Bu araştırma da nicel araştırma yöntemine uygun olarak da kullanılan doküman analizi yapılmıştır. Araştırma sürecinde çalışmanın amacına yönelik mevcut çalışmalar incelenmiş, gerekli bilgiler not edilmiş ve bu bilgilerden yola çıkılarak değerlendirme işlemi yapılmıştır. Araştırma verileri, 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan ünitelerdeki tüm alt konu başlıkları değerlendirme ölçeğine yerleştirilmiştir. Ünite konuları ve alt başlıkları ölçekte yer alan "Evet", "Hayır", "Kısmen" derecelerinden oluşan tablolar aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonucunda 7. Sınıf sosyal bilgiler ders kitabının görsel açıdan çeşitlendirilebileceği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Eğitim, İçerik, Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Görsel Elemanlar
Sosyal bilgiler dersinde yer alan tarih konularının öğretiminde drama kullanımı: Bir eylem araştırması
Eğitim politikaları zamanla değişim göstermektedir. Günümüz eğitim anlayışında geleneksel öğretim yöntemleri yerini öğrencinin eğitim-öğretim sürecinde daha aktif olduğu, kendisini daha iyi ifade edebildiği yöntem ve tekniklere bırakmıştır. Drama, öğrencinin eğitim-öğretim sürecinde etkin şekilde katılımını sağlayan, öğretimi daha etkili kılan yöntemlerden biridir. Okulun en büyük amaçlarından biri öğrencinin akademik başarısını arttırmaktır. Ancak son yıllarda bunun yanında öğrencinin sosyalleşmesi, bilgilerinin günlük yaşamla ilişkilendirilmesi, öğretim faaliyetlerinin bireysel farklılıklara göre düzenlenmesi gibi kavramlar oldukça önem kazanmıştır. Çağdaş eğitim anlayışına göre, öğrenilen bilgileri kalıcı hale getirmek, bunların günlük hayata aktarılması ve hayatta etkin olarak kullanılması eğitimin etkililiğini göstermektedir. Drama yöntemi birçok araştırmacı tarafından bu amaca hizmet eden en etkili öğretim yöntemlerinden biri olarak görülmekte ve yine bu araştırmacılar tarafından bütün eğitim kademelerinde bu yönteme yer verilmesi gerekliliği belirtilmektedir. Milli Eğitim Bakanlığının hazırladığı öğretmen kılavuz kitaplarında da drama yöntemine sık sık yer verdiği görülmektedir. Drama yöntemi, birçok soyut kavramın bulunduğu sosyal bilgiler dersinde ders başarısını arttırma konusunda önemli bir etkiye sahiptir. İstediğimiz zaman veya istediğimiz her an sosyal hayattaki olayları drama ile yeniden canlandırmak mümkündür. Ayrıca bu yöntem öğrencilerin düşünme, değerlendirme, algılama, dinleme ve konuşma yetenekleri üzerinde olumlu etkilere sahiptir. Drama, öğrencilere sosyal bilgiler dersini sevdirme ve öğrencilerin derse katılımlarını arttırma açısından da büyük bir öneme sahiptir. Araştırma kapsamında sosyal bilgiler dersinde yer alan tarih konularının öğretiminde birçok ders etkinliği ile dramanın bir yöntem olarak öğrenci başarı ve tutumuna olan etkisi, drama kullanımının etkililiği, öğretim sürecine olan katkısı ve sosyal bilgiler dersi öğretimi açısından önemi saptanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, 6.sınıf sosyal bilgiler dersinde yer alan tarih konularında drama yönteminin kullanımı ile ilgili bir eylem araştırması uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İzmir ilinin Torbalı ilçesinde yer alan bir devlet okulunda öğrenim gören 6.sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma grubuna, öğrenci velileri ve okulun diğer sosyal bilgiler öğretmenleri de dahil edilmiştir. Veriler, ön algı anketi - son algı anketi, drama çalışması değerlendirme formları, öğrenci günlüğü, araştırmacı günlüğü, görüşme formları, veli görüşme formu, video ve ses kayıtları /fotoğraflar ve öğrenci yapımı ürünler aracılığıyla temin edilmiştir. Araştırmada drama yöntemi ile işlenen derslerin uygulama süreci, verimliliği, öğrenci üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma sonucunda veriler ışığında drama yönteminin sosyal bilgiler dersinde tarih konularının öğretiminde verimli ve etkili olduğu görülmüştür. Bununla birlikte öğrencilerin ve öğrenci velilerinin de drama yöntemi ile ilgili olumlu görüş ve tutuma sahip oldukları saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Tarih, Drama
Sosyal bilgiler dersinde tartışmalı konuların öğretimi ile ilgili öğrenci görüşleri
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin tartışmalı konular hakkındaki görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Manisa ilindeki ortaokullarda okuyan öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, Manisa ili Demirci ilçe merkezinde bulunan toplam 5 adet devlet ortaokulunun 7. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırma anketinin yapım aşamasında tartışmalı konulardan oluşan madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleri doğrultusunda 5'li likert tipinde 20 madde olarak son halini almıştır. Anket 203 öğrenciye uygulanmış, uygulamadan elde edilen veriler SPSS 22 programına girilmiş ve analiz edilmiştir. Ankette yer alan bütün maddelerin aritmetik ortalamaları, standart sapmaları ve frekansları belirlenerek tablolaştırılmış ve tek tek yorumlaması yapılmıştır. Öğrencilerin hangi konuların sınıfta tartışıp tartışılmayacağına yönelik görüşlerinin çeşitli değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini ortaya çıkarmak amacıyla "Mann Whitney U" ve Kruskal Wallis H" testleri uygulanmış, sonuçların yorumlanmasında ,05 anlamlılık düzeyi ölçüt alınmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre öğrencilerin sınıfta tartışmak istediği konuların başında sırasıyla; İnsan Hakları, Çok Kültürlülük, Seçim Sistemi, Hayvan Hakları ve Basın Özgürlüğü gelmektedir. Öğrencilerin sınıfta tartışmak istemediği konular ise Terör ve Şiddettir. Araştırma sonuçları çeşitli değişkenlere göre incelendiğinde; cinsiyete göre (M1 Askerlik Sistemi, M3 Cemaatler, M5 Fanatizm ve M11 Klonlama), kitap okuma (M20 Tv Yayınları),baba eğitim (M3 Cemaatler, M4 Çok Kültürlülük), anne eğitim (M1 Askerlik Sistemi, M3 Cemaatler ve M11 Klonlama), baba meslek (M3 Cemaatler, M5 Fanatizm, M10 İnternet ve M16 Seçim Sistemi), anne meslek (M3 Cemaatler) ve aile gelir (M10 İnternet) durumuna göre değişik maddelerde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda sosyal bilgilerde tartışmalı konularda öğrenci görüşleriyle ilgili bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu araştırmaya öğretmen görüşleri de eklenerek öğrenci ve öğretmen görüşlerini kapsayan daha detaylı bir çalışma veyahut aynı çalışmaya nitel desen eklenerek daha derinlemesine bir araştırma yapılabilir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin 2018 yılında uygulanmaya başlanan liselere geçiş sistemi ile ilgili faaliyet görüş ve önerileri
Ülkemizde öğrencilerin ortaöğretime geçişinde istedikleri okullara girebilmeleri için 2017-2018 eğitim öğretim yılında adrese dayalı kayıt ve Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav olmak üzere yeni sistem (Liselere Geçiş Sistemi) getirildi. Bu çalışmanın amacı sekizinci sınıf öğrencilerine uygulanan ve kamuoyunda Liselere Geçiş Sınavı olarak bilinen bu yeni sistemle ilgili sosyal bilgiler öğretmenlerinin 2018 yılında uygulanmaya başlanan Liselere Geçiş Sistemi ile ilgili ne tür faaliyetler yaptıklarını, öğretmenlerin görüş ve önerilerini de kapsayacak şekilde açıklamaya çalışmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu çeşitli illerde MEB'e bağlı devlet okullarında görev yapan ve tamamı da ilköğretim sekizinci sınıf derslerine giren 14 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Verilerin toplanması için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanarak öğretmenlerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen sonuçlara göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin büyük bir çoğunluğunun yeni Liselere Geçiş Sistemi'nden memnun olmadıkları belirlenmiştir. Öğretmenler yeni sistemi eski TEOG sistemiyle de karşılaştırarak TEOG sisteminin çok daha iyi olduğunu belirterek TEOG sistemine dönülmesini gerektiğini belirtmişlerdir. Ayrıca yeni sınav sisteminde sadece % 10 kadar bir öğrenci diliminin merkezî sınav puanıyla en iyi okullara yerleştirilip geriye kalan çoğunluğun ise sınav puanıyla tercih yapmayarak adrese dayalı kayıt sistemi kapsamında adresine en yakın okullardan birine tercih yapmak zorunda kalmaları önemli bir sorun olarak görülmektedir. Sınav sisteminin ve isminin sıklıkla değiştirilmesi de eleştirilen konular arasında olup sınav sistemini ve ismini köklü değiştirmek yerine sistemde görülen aksaklıkların ve eksikliklerin giderilerek sistemin güçlendirilmesi daha faydalı olacağı belirtilmiştir. Bunların dışında öğretmenlerin tamamına yakını kaynak kitap kullanmanın ve aldırmanın yasak olmasına rağmen kendilerinin buna uymayarak kaynak kitaplar kullandıklarını ve öğrencilere aldırdıklarını dile getirmişlerdir. Sosyal bilgiler öğretmenleri tarafından dile getirilen görüşler LGS'nin beğenilen tek yönü T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük testinde soruların soru tarzları yani soruların ezber bilgi sormanın ötesinde anlamaya, yorum yapmaya ve kavramaya dayalı tarzda olması sayılabilir. Görüşmeye katılan öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda; sosyal bilgilerdeki haftalık ders saatlerinin yetersiz olduğu, öğrenci başarılı da olsa adrese dayalı kayıt sisteminden dolayı birçok öğrencinin istemediği okullara kaydını yapmak zorunda kaldığı, okullarda materyal eksikliği olduğu, velilerin bilinçsiz olup çocuklarıyla yeterince ilgilenmedikleri, merkezî sınavda T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersine ait soru sayısının ve katsayının düşürülmesinin sosyal bilgileri itibarsızlaştırdığı, okullardaki başarı seviyesinin genel olarak düştüğü gibi sonuçlara da ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarından yola çıkılarak yeni sistemin gözden geçirilerek belirtilen söz konusu eksikliklerin ve aksaklıkların giderilmeye çalışılması önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler, Liselere Geçiş Sistemi, Adrese Dayalı Yerleştirme Sistemi, Merkezî Sınav, LGS, Öğretmen Görüşleri
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin, velilerin ve öğrencilerin sosyal bilgiler dersi becerilerine ilişkin önem sıraları
Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin, ortaokul öğrencilerinin ve velilerin sosyal bilgiler öğretim programında yer alan becerilerden hangilerine daha fazla önem verdiklerini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim öğretim yılında Aydın İli Efeler İlçesinde kamuda görev yapan 73 Sosyal Bilgiler öğretmeni, 525 öğrenci ve veli 306 oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmen, öğrenci ve velilerden ankette Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan 15 beceriden en önemli gördükleri beş tanesini seçmeleri ve 1'den 5'e kadar sıralamaları istenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğrenciler girişimcilik becerisini en önemli beceri olarak görmüşlerdir. En yüksek ifadeyi takiben problem çözme becerisi, karar verme becerisi ve İletişim becerisi ifadeleri izlemektedir. Ortaokul öğrencilerin en önemsiz gördükleri beceri ise Türkçeyi doğru ve etkili kullanma becerisidir. Ayrıca ortaokul öğrencileri Sosyal Bilgiler dersine özgü becerilerden en önemli olarak gözlem becerisini tercih etmişlerdir. En son sırada ise zaman ve kronolojiyi algılama becerisini tercih etmişlerdir. Öğretmenler en önemli beceri olarak problem çözme becerisini tercih etmişlerdir. En son sırada ise girişimcilik becerisini tercih ettikleri görülmektedir. Sosyal Bilgiler öğretmenleri Sosyal Bilgiler dersinin kendine özgü becerileri içerisinden ilk sıraya gözlem becerisini, en son sırada ise mekânı algılama becerisini ve değişim ve sürekliliği algılama becerisini sıralamışlardır. Velilerin en önemli gördükleri becerinin karar verme becerisi olduğu; en önemsiz gördükleri becerinin de bilgi ve teknolojiyi kullanma becerisi olduğu görülmektedir. Ayrıca veliler Sosyal Bilgiler dersinin kendine özgübecerileri içerisinden en önemli beceri olaraksosyal katılım becerisini ve en önemsiz beceri olarak da mekânı algılama becerisini tercih etmişlerdir. Anahtar kelimeler: Öğretmen, Öğrenci, Veli, Sosyal Bilgiler Öğretim Programı
Sosyal bilgiler öğretim programına yönelik mobil artırılmış gerçeklik uygulamalarının öğretmen adaylarıyla geliştirilmesi: Bir eylem araştırması
Araştırmanın amacı; Sosyal bilgiler öğretim programına yönelik olarak ders kitabını, Mobil Artırılmış Gerçeklik etkinlikleri tasarlamak suretiyle yeniden yapılandırmak ve bu etkinlikleri mobil uygulama haline getirerek gerçekleştirilen artırılmış gerçeklik öğretiminin katılımcılar üzerindeki etkilerini saptamak ve konu hakkındaki görüşlerinin belirlemektir. Bu doğrultuda 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabı, katılımcı grubuyla araştırma çalışması boyunca yeniden yapılandırılmıştır. Bu amaca yönelik olarak 2018-2019 akademik yılının bahar döneminde bir devlet üniversitesinin sosyal bilgiler eğitimi bölümünde öğrenim gören 25 kadın, 21 erkek toplam 46 öğretmen adayı araştırmanın katılımcı grubunu oluşturmaktadır. Çalışma eylem araştırması olarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aşamasında; odak grup görüşmeleri, araştırmacı günlükleri, gözlemler, teknoloji entegrasyonu öz-yeterlik algısı ölçeği, dereceli puanlama anahtarları ve anlamsal farklılıklar ölçeği aracılığı ile veriler elde edilmiştir. Araştırma bir akademik dönemi kapsayan 14 hafta boyunca sürdürülmüştür. Verilerin analizine geçildiğinde, araştırmanın nitel boyutunda; odak grup görüşmeleri verilerinin analizi için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmacı günlükleri ve gözlem notları ile gerekli teyitler sağlanarak nitel boyuta ilişkin bulgular elde edilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde ise; Teknoloji Entegrasyonu Öz-Yeterlik Algısı Ölceği katılımcılara ön-test ve son-test olarak uygulanmış ve analiz aşamasında t-testi yapılmıştır. Dereceli Puanlama Anahtarları ile öğrencilerin performans ürünleri değerlendirilmiş, grup ve tüm katılımcılar dikkate alınarak karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Anlamsal Farklılıklar Ölçeğinde yüzde ve frekans analizi yapılarak katılımcıların çalışma hakkındaki duygusal tutumlarını ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında değerlendirilen bulgulardan birtakım sonuçlar elde edilmiştir. Sonuç olarak: katılımcıların, MAG etkinlikleri gerçekleştirmek için hazırbulunuşluk düzeylerinin ve teknolojik bilgi altyapılarının yetersiz olduğu saptanmış bu sebeple AG uygulamalarını zor, komplike, dikkat gerektiren ve zaman açısından maliyetli bulmuşlardır. Diğer yandan programı kolaylaştırıcı, anlaşılır, farklı alanlarda kullanılabilir ve işlevsel olarak yorumlamışlardır. Katılımcılardan elde edilen görüşler neticesinde AG'nin mobil cihazlarda kullanılmasının; erişim kolaylığı ve etkin katılım sağlayacağı, ilgiyi arttıracağı, algıyı geliştireceği yorumlarına ulaşılmıştır. MAG'in eğitimde kullanılmasının; somutlaştırıcı olduğu, akademik başarıyı artıracağı, kalıcı öğrenme sağlayacağı ve işbirlikçi öğrenmeyi destekleyici olduğu ifadelerine ulaşılmıştır. MAG'in öğrenci açısından; keyif verici, ilgilerini artırıcı, güdüleyici, geliştirici, öğrenmeyi kolaylaştırıcı ve derse karşı olumsuz algıları kırabilecek bir yapıda olduğu görüşleri elde edilmiştir. MAG'in eğitimci açısından; mesleki olarak öğretmeni geliştirici olduğu, üretkenliği artırdığını, kişisel ve bilgisel donanımı desteklediğini, yaratıcılığı geliştirdiği, haz verici olduğu, eğitimciyi güdüleyici olduğu ve öğreticinin sosyal kalmasına yardım ettiği görüşlerine ulaşılmıştır. Diğer yandan öğrenciler birçok öğretim alanında da bu teknolojinin kullanılabileceğini belirtmişlerdir. Katılımcıların MAG çalışmaları değerlendirildiğinde genellikle "nitelikli" ürünler ortaya koymuşlardır. Sonuç olarak öğretmen adaylarına MAG etkinliklerinin öğretilebileceği ve yaratıcı ürünler elde edilebileceği söylenebilir. Diğer yandan katılımcı grubuna yapılan ön-test ve son-test neticesinde anlamlı bir fark ortaya çıkmadığı anlaşılmıştır Katılımcılar MAG etkinlikleri geliştirme tutumlarına bakıldığında duyuşsal açıdan, AG uygulamaları geliştirmeyi; eğlenceli, zor, karmaşık, sıradışı, yenilikçi, kafa karıştırıcı ve yorucu olarak nitelemişlerdir.
Ortaokul sosyal bilgiler ve Türkiye Cumhuriyeti inkılap tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programlarının Azerbaycan ve Türkmenistan'daki eşdeğer derslerin öğretim programlarıyla karşılaştırılması
Eğitim ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren en önemli ölçütlerden biridir ve her ülke eğitim düzeyini çağdaş standartlara ulaştırmayı amaçlamaktadır. Ülkeler farklı ülkelerin eğitim programlarını inceleyerek, faydalı yanlarını kendi ülkelerinin eğitim programlarına entegre etmek için büyük çaba sarf etmektedirler. Bu sebeple bu çalışmanın amacı; Türkiye'deki Sosyal Bilgiler dersi ve Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programları ile Azerbaycan ve Türkmenistan'daki Sosyal Bilgiler dersi ile eşdeğer derslerin öğretim programlarını karşılaştırarak, öğretim programları arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koymaktır. Ayrıca Türkiye'deki Sosyal Bilgiler dersi kapsamındaki derslerin öğretim programlarını değerlendirerek mevcut Sosyal Bilgiler öğretim programının eksikliklerini gidermeyi ve ilerisi için yol göstermeyi de amaçlamaktadır. Karşılaştırmalı eğitim çalışması olan bu çalışma nitel bir çalışmadır ve bu çalışmada nitel araştırma modellerinden doküman incelemesi metodu kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada var olan bir durum ortaya konmak amaçlandığından tarama modeli kullanılmıştır. Bu çalışmada araştırmaya dahil edilen Azerbaycan ve Türkmenistan'ın hali hazırda uygulanmakta olan Sosyal Bilgilerle eşdeğer derslerin (5. 6. 7. ve 8. sınıflar) öğretim programları ile Türkiye Cumhuriyeti'nde hali hazırda uygulanan Sosyal Bilgiler ve Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programları karşılaştırılmıştır. Araştırmaya dahil edilen ülkelerin Sosyal Bilgilerle eşdeğer derslerin öğretim programları incelenerek; programların amaçları, içerikleri, öğrenme-öğretme süreçleri ve ölçme-değerlendirme durumları incelenerek benzerlik ve farklılıkları ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular yorumlanarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: Araştırmaya dahil edilen ülkeler amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme boyutlarında birbirleriyle karşılaştırıldığında; ulusal değerleri yansıtması, toplumsal ve kültürel değerleri koruyup geliştirmesi, diğer ulusların kültürleri hakkında bilgi vermesi, bilimsel, esnek, uygulanabilir, açık ve net olması, günlük hayatla bağ kurulabilmesi, öğrencilere rehber olup öğrencileri geliştiren nitelikte olması, lakin velilerle işbirliğine vurgu yapmaması bakımından benzerdirler. Ayrıca bu çalışmaya dahil edilen Azerbaycan ve Türkmenistan'ın hali hazırda uygulanmakta olan Sosyal Bilgilerle eşdeğer derslerin (5. 6. 7. ve 8. sınıflar) öğretim programlarının genel yapıları ile Türkiye Cumhuriyeti'nde hali hazırda uygulanan Sosyal Bilgiler ve Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programlarının öğeleri karşılaştırılmıştır. Araştırmaya dahil edilen ülkelerin Sosyal Bilgilerle eşdeğer derslerin öğretim programlarının öğeleri incelenerek; öğretim programlarının öğrenme alanları, üniteleri, kazanımları, kavramları, becerileri ve değerleri incelenerek benzerlik ve farklılıkları ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular yorumlanarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: Türkiye'de müfredatta yer alan Sosyal Bilgiler ve Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük derslerinin öğretim programlarının öğeleri Azerbaycan ve Türkmenistan'da müfredatta yer alan Sosyal Bilgiler ile ilişkili derslerin programlarının öğelerine göre daha geniş ve kapsamlı olduğu görülmektedir. Elde edilen bulgular sonucunda araştırmaya dahil edilen ülkelerin amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme boyutlarında bazı farklılıkların da olduğu görülmektedir. Türkiye'de ve Türkmenistan'da müfredatta yer alan Sosyal Bilgiler ve Sosyal Bilgiler ile eşdeğer derslerin amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme boyutlarında özel gün ve haftaların öneminden bahseden bilgilere yer verilmezken Azerbaycan'da müfredatta yer alan Sosyal Bilgiler ile eşdeğer derslerin amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme-değerlendirme boyutlarında özel gün ve haftaların öneminden bahseden bilgilere yer verilmektedir.
Kur'ânî değerler perspektifinde sosyal bilgiler öğretim programındaki değerlerin incelenmesi
Bu araştırma, bir değer araştırmasıdır. Araştırma süresince 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda öğrencilere kazandırılmak istenen değerlerin Kur'ânî karşılıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte Kur'an'da insanlara kazandırılmak istenen fakat 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda bulunmayan değerler de ayrıca ortaya çıkarılmıştır. Çalışma, bir nitel araştırma olarak desenlenmiştir. Bu nedenle doküman incelemesi yapılarak betimsel analiz ile elde edilen veriler yorumlanmıştır. İncelenen dokümanlar; Diyânet İşleri Başkanlığı tarafından basılan Kur'an meali, 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve konu ile alâkadar olan Türkçe kaynaklardır. Araştırmanın sonuçlarına göre; 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda bulunan âdil olma değerinin 25, âile birliğine önem verme değerinin 27, özgürlük ve bağımsızlık değerinin 11, barış değerinin 6, bilimsellik değerinin 13, çalışkanlık değerinin 11, dayanışma değerinin 16, duyarlılık değerinin 8, dürüstlük değerinin 14, estetik değerinin 21, hoşgörü değerinin 6, misâfirperverlik değerinin 3, sağlıklı olmaya önem verme değerinin 13, saygı değerinin 20, sevgi değerinin 7, sorumluluk değerinin 13, temizlik değerinin 25, vatanseverlik değerinin 2 ve yardımseverlik değerinin 8 âyet karşılığı tespit edilmiştir. 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'ndaki değerlerin toplam 249 âyet karşılığı bulunmuştur. Bununla birlikte Kur'an'da yer alıp 2005 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda bulunmayan 35 değer tespit edilmiştir. Bu 35 değeri işâret eden toplam âyet sayısı ise 922 olarak bulunmuştur.
Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik kaygıları: Bir ölçek geliştirme çalışması
Bu çalışmanın iki tane amacı bulunmaktadır. Birincisi Ortaokul 6. ve 7.sınıfa giden öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine ilişkin kaygı düzeylerini tespit edecek bir kaygı ölçeği geliştirilmesidir. İkincisi ise geliştirilen kaygı ölçeği ile 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersi kaygı düzeylerini tespit etmektir. Kesitsel tarama modelinde, betimsel bir araştırma olarak desenlenen bu araştırmada, 2016-2017 Eğitim Öğretim Yılında Denizli ili, Merkezefendi İlçesinde 6 ortaokulda öğrenim gören 350 öğrenci araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmada, araştırmacı tarafından geliştirilen Sosyal Bilgiler dersi Kaygı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma neticesinde, Sosyal Bilgiler Dersi Kaygı Ölçeği geliştirilmiştir. Sonrasında geliştirilen ölçek öğrencilere uygulanarak ortaokul öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersi kaygı düzeyleri tespit edilmiş ve çeşitli değişkenler açısından analiz edilmiştir. Araştırmada, 6 ve 7. sınıf öğrencilerinin demografik bilgileri, içerik ve öğretimsel etkinlik boyutu ile derse katılım boyutundaki kaygıları incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda, geçerli ve güvenilir (Cronbach's Alpha= ,867) 10 maddeden oluşan, "Derse Katılım" ve "İçerik ve Öğretimsel Etkinlik" adlı iki boyutu olan Sosyal Bilgiler Dersi Kaygı ölçeği geliştirilmiştir. Ayrıca, araştırmanın uygulama sonuçlarında, içerik ve öğretimsel etkinlik boyutunda, kız öğrencilerin erkeklere göre; 7. sınıf öğrencilerinin 6. sınıflara göre ve son olarak gelir düzeyi düşük durumda olan öğrencilerin, gelir düzeyi yüksek durumda olan öğrencilere göre daha kaygılı oldukları tespit edilmiştir. Derse katılım boyutunda ise sadece gelir durumu değişkeninde farklılık tespit edilmiş olup, düşük gelir durumuna sahip öğrencilerin daha kaygılı oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Kaygı Ölçeği, Ortaokul Öğrencileri
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Türkiye'deki sosyal bilgiler eğitimine ilişkin görüşleri
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de gerçekleştirilen sosyal bilgiler eğitimine ilişkin, öğretmen görüşlerinin alınarak ülkemizdeki durumun ortaya konulmasıdır. Araştırma, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma araştırma modeline uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada anket formuyla toplanan nicel veriler ile eş zamanlı olarak yapılan görüşmeler ile elde edilen nitel veriler birleştirilmiştir. Nicel veriler sosyal bilgiler öğretmenlerinin Türkiye'de gerçekleştirilen sosyal bilgiler eğitimine ilişkin görüşlerini ortaya koymak için kullanılırken, görüşlerin nedenlerini belirlemek için nitel verilerden yararlanılmıştır. Çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin çeşitli illerinde görev yapan 135 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Katılımcılar gönüllülük esasına göre belirlenmiştir. Araştırmada, öğretmen görüşlerine ilişkin verilerin toplanması için, araştırmacı tarafından hazırlanan iki bölümden oluşan anket ve anket sorularına açık uçlu soruların eklenmesi ile oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin frekans ve yüzde değerleri alınmış, nitel veriler ise metinleri betimsel analiz ve sürekli karşılaştırma yöntemleri ile çözümlenmiştir. Nicel ve nitel veriler farklı değişkenler açısından incelenmiş olup bunlara ait bulgulara araştırma içerisinde yer verilmiştir. Çalışma sonucunda, araştırmaya katılan sosyal bilgiler öğretmenlerine göre; Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Lisans Programı, mesleki yaşantıda ihtiyaç duyulan alan bilgisini orta düzeyde kazandırabilirken, öğretmenlik meslek bilgisini üst orta düzeyde kazandırabilmektedir. Bunun yanında sosyal bilgiler öğretmenlerinin, öğrencilere sosyal bilgiler dersiyle elde etmeleri beklenen kazanımların verilmesinde kendilerinin iyiye çok yakın bir düzeyde etkili olduklarını düşünmektedirler. Öğretmenler, öğrencilerin sosyal bilgiler dersiyle elde etmeleri beklenen kazanımların geneline ilişkin veli ve öğrenci beklentilerinin orta düzeyde olduğunu belirtmektedirler. Öğrencilere kazandırılması hedeflenen davranışlar üzerinde programın ne düzeyde etkili olduğuna bakıldığında, programın etkisi de öğretmenler tarafından orta düzeyde görülmektedir.Ayrıca öğretmenler ülkemizdeki ortaokul öğrencilerinin; ortaokuldan, sosyal bilgiler dersi ile hedeflenen davranışları orta düzeyde kazanarak mezun olduklarını ifade etmektedirler. Araştırma sonuçlarına göre; daha etkili bir sosyal bilgiler eğitimi için sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirme programlarının ihtiyaca cevap verebilir niteliğe kavuşturulması, velilerin ve öğrencilerin sosyal bilgiler eğitiminin hedeflerine ilişkin daha çok bilgilendirilmesi önerilmiştir.