الكسب والإرادة عند محمد سعيد رمضان البوطي

Aslında kesp ve irade farklı iki kavram iken bazı kelamcılar bunu irade ve tercih diye tabir etmişlerdir. Kesp, eylemi meydana getirmeye değil; ceza ve mükafatı gerektirecek olan, insanın kastından ibaret olup istek ve yönelmeye delalet eden bir kavramdır. İrade ise; isteyen bir kişinin arzusunun olup olmadığına bakılmaksızın bir eylem ya da herhangi bir tasarruf ile hükmeden aklın kararıdır. İrade, hikmetin gerektirdiği yapıcı bir karadır. İster kesb ister irade olsun bu iki kavram kaderin zor ve ince meselelerindendirler. Tartışmaların çoğuda bu iki temel kavram etrafında yoğunlaşmıştır. Özellikle Eş'ari ve Maturidilerin nezdinde çokça işlenmiş bir konudur. Biz de bu tezimizde; istedik ki, bu önemli konuyu ehl-i sünnet ve'l-Cemaatin çağdaş fikirlerini temsil eden ve bu konuyu suhuletle izah eden insaflı ve alim olan Muhammed Ramazan el-Buti'nin görüşleri çerçevesinde izah edeyim. Bu tez bir ön sözden, iki bölüm bir sonuç, baş vurulan önemli kaynaklar fihristi ve bir ekten oluşmaktadır. Böylece biz tezimizin ön sözünü kesp ver irade konusunu detaylı bir şekilde anlatan, konunun önemini açıklayan ve niçin bu konuyu tercih ettiğimi beyan eden bir ön söz ile baştık danışman . Giriş kısmındaysa, araştırmayı yaparken; karşılaştığım sorunlardan ve araştırmanızın temelini oluşturan başvurduğumuz kaynakları anlattık Birinci bölümü altı başlığa ayırdık. Birinci kısmda; kesbin manasını, ikinci bölümde; el-Buti'nin kesb kavramını niçin tercih ettiğini, üçüncü bölümde; kesbin ceza ve mükafat kaynağı olduğunu, dördüncü bölümde; kudret ile birlikte kesbin konumunu, beşinci bölümde; kesb kavramının gerçeğini anlattım. İkinci bab ise iradeyi anlatır. Ben bu ikinci babı da beş bölüme ayırdım. Birinci bölümde iradenin manasını ve kelam uleması arasındaki tanım farklılığını, ikinci bölümde; Allah'ın iradesiyle Allah'ın emrine muhalefet edenlerin tehdit edildikleri azap arasında bir çelişkinin olmadığını, üçüncü bölümde; muhaliflerin ortaya attıkları evham ve şüphelere karşı Ramazan el-Buti'nin Reddiyesini, dördüncü bölümde; Allah'ın iradesi yanında insan iradesinin konumunu, beşinci bölümde; cebri çağrıştıran ayet ve hadislerin kısımlarını anlattım. Birinci kısım ayetlerde kast edilen manaları, ayetlerin ikinci kısmında ise; ayetlerin sahih manalarını açıklamakla birlikte cebri çağrıştıran bazı hadisleri ve alimlerin sözlerini izah etmeye çalıştım. Daha sonra tez çalışma sürecim boyunca konunun özetini ve başvurduğum belli başlı kaynakları içeren bir sonuç kısmı ile bitirdim. Bu tezimde El-Buti'nin kayıtlı, işitsel derslerini ve kitaplarını takip etmekle beraber konuyla ilgili ayet ve hadislerin amaçlarını, sahih manalarını esas alarak El-Buti'nin görüşlerini selef kelamcıların görüşleriyle katşılaştırmalı olarak tüme varımsal bir metot kullandım. Netice itibarıyla bu tez çalışmasında şunları öğrendim: insan, kesb ve irade sahibidir. Kıyamette bu iki unsura göre ceza ve mükafat belirlenecektir. İnsan iradesiyle Allah'ın iradesi arasında bir çelişkinin olmadığını, kesb meselesi Eş'ari'nin bir uydurması olmayıp bilakis Kur-an'ı Kerim'in değindiği bir konu olduğunu öğrendim. Ve yine bu araştırmamın neticesinde şu bilgilere ulaştım: insanın bağımsız bir iradesi ve meşiyeti vardır ve bu irade de Allah'ın iradesine dayanmaktadır aynı zamanda bu iradenin seyri herhangi bir zorlama olmaksızın Allah'ın iradesine dayanmaktadır. Allah dilediğini hidayete erdirir; dilediğini de saptırır. Bu durum Allahı'ın adaletine aykırı değildir. Çünkü Allah, insana seçme özgürlüğünü vermiştir. İnsan, bu özgürlüğüyle dilerse hidayet; dilerse dalalet yolunu tercih eder. Allah insana emir ve nehiy bildiriminde kesinlikle insanın özgürlüğünü kısıtlamaz dolayısıyla insanın yaptığı işler onun öz iradesinden kaynaklandığı için insan sorumludur. Bu çağımızda özellikle tartışmalı ve etrafında şüphelerin döndüğü konuların ele alınması ve bu konularda ilim ehlinin çalışmalarından istifade edilerek çalışmaların sürdürülmesini öneririm.