13387 numaralı Temettuat Defterine göre Sızır köyü

Tanzimat Fermanı'yla birlikte Osmanlı Devleti'nde hayatın birçok alanında yeni düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Toplumsal ve askeri yeniliklerin yanında ekonomik hayata yönelik olarak da birtakım yenilikler yapılmıştır. Temettuat defterleri de sosyal ve ekonomik hayattaki düzenlemelerin bir sonucu olarak ortaya çıkan kayıtlardır. En küçük yerleşim birimine kadar buralarda yaşayan ahalinin isimleri, meslekleri, gelir kaynakları, sahip oldukları emtia ve senelik gelirleri gibi oldukça detaylı kayıtların olduğu bu defterler, her yerleşim biriminin sosyo-ekonomik yapısı hakkında bilgiler veren en önemli kayıtlar olarak görülmektedir. Sivas Eyaleti, Yozgat Sancağı'na bağlı Emlak Kazası'nın bir köyü olarak Sızır Karyesi'nde 1844 (M)/1260 (H) yılında tutulan kayıtlarda 88 hane reisinin adları, sahip oldukları mal-mülk ve bunlar üzerinden alınan vergiler detaylı olarak kaydedilmiştir. Hane reisleri 86'ya kadar numaralandırılmış, son iki haneye ise numara verilmemiştir. Bunlardan biri göçebe olarak karyede bulunmakta ve muhtar yamağı olarak çalışmaktadır. Bir diğeri ise amelelikte hayatını idame ettirmektedir. Anlaşın son iki sıradaki hane reisleri Sızır Karyesi'nde geçici olarak bulunmaktaydılar. Kayıtlara genel olarak bakıldığında, Orta Anadolu'nun tipik iklim özelliklerini gösteren Sızır Karyesi'nde ahali daha çok tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Meslek erbabı olan kişi sayısı azdır. Bunlar arasında yer alan "gurabcalık" adı ile geçen bir meslek oldukça dikkat çekmektedir. Günümüzde de kısmen devam eden, muhtemelen gilaboru meyvesi ticareti yapan bu kişilerin meslekleri yerel bir kavramla anılmaktadır. Bu mesleği günümüzdeki başka bir iş koluyla bağdaştıramadık. Kayıtlarda az da olsa hesaplama hatalarının yapıldığını görüyoruz. Ancak bunlar genel durumu etkileyecek derecede büyük hatalar değildir. Büyük bir kısmı tarım ve hayvancılıkla uğraşan ahaliden kazançlarına göre vergi alınmıştır. Bu da bize en azından Sızır Karyesi'nde Tanzimatla hedeflenen kazanca göre vergi alma politikasının başarıya ulaştığını göstermektedir. Sızır Karyesi'nin mikro seviyede sosyo-ekonomik durumuna ışık tutan bu kayıtlar titizlikle Latin harflerine aktarılmış ve her başlık kendi içince ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Oluşturulan genel bir tabloya göre başlıklar belirlenmiş ve buna göre bir inceleme sistemi benimsenmiştir. Metin içinde tekrar gibi görünen bazı hususlar, ya konuya dikkat çekmek ya da konuyu tamamlayıcı kılmak içindir.