15-49 yaş kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve kontrasepsiyon tercihlerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı aile sağlığı merkezine başvuran 15-49 yaş evli kadınların sağlık okuryazarlık düzeyini, kontrasepsiyon tercihlerini ve kontrasepsiyon tercihlerine etki eden faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma Ocak-Mart 2022 tarihleri arasında toplam 450 kadın ile yürütüldü. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik, obstetrik, aile planlaması özelliklerine ilişkin sorular ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanıldı. İstatistiksel analiz için SPSS 20 paket programı kullanıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±7,2 olup, %44,9'u ilkokul mezunu, %80,4'ü ev hanımı, %66,9'u çalışmamaktadır. Katılımcıların sağlık okuryazarlığının ortalama genel index puanı 24,61±8,03 olup, bu değer yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyine karşılık gelmektedir. Yapılan kategorik değerlendirmede katılımcıların %49,3'ü yetersiz, %37,6'sı sorunlu-sınırlı, %12,4'ü yeterli ve %0,7'si mükemmel seviyede sağlık okuryazarlık düzeyine sahip olduğu tespit edildi. Katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyleri sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, 45 yaş üzeri, ilkokul mezunu, ev hanımı, gelir düzeyi 4250 Tl (asgari ücret) ve altı olan, çalışmayan, sosyal güvencesi olmayanlarda sağlık okuryazarlığı daha düşük saptandı (p<0,05). Katılımcılar %58,7 ile modern yöntem kullanmakta, tüm yöntemler içinde en sık %43,4 ile geri çekmeyi tercih etmektedir. Katılımcıların modern-geleneksel yöntem tercihleri sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, sosyal güvencesi olan, üç doğum yapan, yaşayan çocuk sayısı iki ve üç olan, çocuk istemi olmayan, aile planlaması danışmanlığı alan, eşi ilkokul mezunu olan katılımcıların modern yöntemi daha çok tercih ettiği saptandı (p<0,05). Çalışmamızda modern ve geleneksel aile planlaması yöntem tercihi ve aile planlaması yöntemleri ile sağlık okuryazarlığı karşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Sonuç: 15-49 yaş kadınların sağlık okuryazarlığının yetersiz olduğu saptandı. Kadınların çocuk istemi olmamasına rağmen tüm yöntemler içinde geri çekme kullananların daha fazla olduğu saptandı. Kadın sağlığında istenen hedeflere ulaşmak için kadınlarda sağlık okuryazarlığının arttırılmasına ve modern aile planlaması yöntemlerinin teşvik edilmesine öncelik ve önem verilmelidir. İlk temas ve erişim fırsatları açısından oldukça önemli yere sahip olan birinci basamakta, aile planlaması danışmanlık hizmetlerine ve sağlık eğitimine daha fazla önem verilmelidir. Anahtar kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Aile Planlaması, TSOY-32, Aile Sağlığı Merkezi