19. ve 20. yüzyıllarda Samsun kentinin tütün tarımı ve sanayii çerçevesinde ekonomik ve toplumsal gelişimi

Tütünün, hem il genelindeki en önemli tarımsal ve ticari ürünü hem de en büyük sanayi kolunu oluşturduğu Samsun, bir dönem Türkiye'nin en önemli ekonomik faaliyetlerinden biri olan tütün sektöründeki gelişmelerin etkisine bire-bir açık olacak düzeyde, tütüne endeksli bir ekonomik yapılanma içerisinde olmuştur. İlde 19. yüzyıl ortalarında başlayan ve giderek artan tütün yetiştiriciliği, Cumhuriyet döneminde en yüksek seviyesine ulaşmış; aynı zamanda kentte önemli bir tütün imalat ve sigara sanayii gelişmeye başlamıştır. Böylece köylerine ve kent merkezine doğru büyük bir göçe sahne olan eskinin bu küçük sahil kasabası, Cumhuriyet döneminde sektörde yaşanan büyümeyle birlikte, Karadeniz'in en büyük şehrine ve bir işçi kentine, sektörün işgücü yapısı gereği de bir kadın-işçiler kentine, dönüşmüştür. Çalışmamız, kentte yaşanan bu ekonomik ve toplumsal değişim sürecini çeşitli yönleriyle ele alarak, ekonomik faaliyet ile toplumsal değişme arasındaki ilişkiyi ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu ekonomik faaliyetler ise, sadece yerel gelişmelerle değil, ulusal iktisat politikaları ve hatta uluslararası gelişmelerle de yakından ilgilidir. Bu nedenle çalışmamız, yerele odaklanmakla birlikte, monografik bir çalışmanın sınırlarını aşarak, konuyu hem tarihsel boyutuyla hem de içinde yer aldığı daha geniş bir bütünün parçası olarak ele almaktadır. Kente tepeden değil, içinden bakan; belediye başkanlarından çok işçi, köylü ve tüccara odaklanan çalışmamız; kente ilişkin salt kronolojik olayların sıralanması yönteminden de uzaklaşarak, yaşanan değişimde neden-sonuç ilişkisini kurmaya çalışmaktadır. Samsun'un Türkiye'de örneği görülmeyecek oranda kadın işçiye sahip olması, disiplinlerarası özellikteki bu çalışmada, cinsiyet temelli bir yaklaşımı da ön planda tutmamızı gerektirmiştir. Toplumsal (özellikle de kadınların dahil olduğu) süreçleri anlamak için sadece istatistiksel ve yazılı kaynakları kullanmanın yeterli olmayacağı görüşünden hareketle, bu çalışmada, arşiv kaynakları ve kurumsal yayınların yanında sözlü tarih yöntemine de başvurulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kentleşme, Samsun, Sosyal Tarih, Tekel, Toplumsal Cinsiyet, Toplumsal Değişme, Tütün Ekonomisi