19. yüzyıl'da bir Osmanlı devlet adamı: Mehmed Vecihi Paşa ve Ankara Valiliği

Osmanlı Devleti, yaklaşık altı asır geniş bir coğrafyada hüküm sürmüş; dünya tarihinde siyasi, idari, askeri ve kültürel alanlarda kendinden en fazla söz ettiren nadir devletlerden biridir. Osmanlının kendinden bu kadar söz ettirmesinde, hiç şüphesiz padişahından en alt kademedeki devlet memuruna kadar pek çok kesimin payı büyüktür. Osmanlı Klasik Döneminde daha çok padişahlar ön plana çıkarken, XVII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise sadaret makamının öne çıkmasıyla birlikte sadrazamlar ve onları takiben de vali paşalar ön plana çıkmaya başlamıştır. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti içte ve dışta çeşitli sorunlarla karşılaşmış; bundan en baştaki padişahtan en alt tabakadaki halka kadar her kesim kendi ölçüsü içinde etkilenmiştir. Osmanlı devlet ve toplum hayatında değişim ve dönüşümün yaşandığı XIX. yüzyılda merkez teşkilatı yanında taşra teşkilatında da gözle görülür bir değişiklik yaşanmıştır. Bu dönemde taşrada öne çıkan devlet adamları arasında Mehmed Vecihi Paşa da yer almıştır. Paşa, Tanzimat Fermanı'nın ilanının öncesinde ve sonrasında görev yaptığı eyaletlerde/vilayetlerde önemli görevler üstlenmiştir. Bunlar; Çirmen, Samakovcuk, Varna, Selanik, Belgrad, Bosna, Konya, Diyarbakır, Haleb, Sayda, Musul, Bağdat, Ankara, Erzurum, Hicaz ve Habeş'dir. Bu görevleri arasında Ankara eyaleti valiliğinde 1264/1848'den 1267/1850'ye ve 1268/1852 yılından 1271/1855'e kadar iki ayrı dönemde toplam 5 yıl 3 ay görev yapmıştır. Kendisine vezirlik rütbesi de tevcih edilmiş olan Mehmed Vecihi Paşa, bir ara Meclis-i Vâlâ Azalığı görevinde de bulunmuştur. Bu çalışmada, dönemin kaynaklarında yetenekli, zeki ve adaletli bir devlet adamı olarak da tanımlanan Mehmed Vecihi Paşa'nın hayatı, görevleri, ailesi, çocukları gibi konulara genel olarak temas edilmiş; ağırlıklı olarak da Ankara eyaletindeki valiliği ve bu dönemde Ankara sancağında ve onun da içinde yer aldığı Ankara eyaletinde meydana gelen olaylar üzerinde yoğunlaşılmıştır. Mehmed Vecihi Paşa'nın bir dönem adı Bozok da olan Ankara eyaletindeki valiliği sırasında meşgul olduğu sorunlar arasında aşiretlerin iskanı meselesi öne çıkmaktadır. Paşa bu meselenin hallinde önemli rol üstlenmiştir. Dönemin konu ile ilgili Osmanlı arşiv belgeleri, Ankara şer'iyye sicilleri, devlet salnameleri ve takvim-i vekayi gibi kaynakların yanısıra yapılmış olan ikincil çalışmalardan da istifade edilerek Mehmed Vecihi Paşa'nın hayatından bir kesit sunulmaya çalışılmıştır. Osmanlı XIX. yüzyılını anlamaya katkı sağlayacağı düşüncesinden yola çıkarak, biyografik çalışmaların yapılmasının gerekliliği düşüncesiyle, taşradan, özellikle Ankara eyaleti ve Mehmed Vecihi Paşa'nın üzerinden dönemin olayları, uygulamaları ve şahısları bir nebze de olsa ele alınmış ve incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Vezir Mehmed Vecihi Paşa, Ankara Eyaleti, Ankara Eyaleti Valisi, Bozok Eyaleti, XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti, Tanzimat.