19. yüzyılda dönüşen yaşam biçiminin boğaziçi yalıları üzerinden okunması

Orta Asya'dan Anadolu'ya yerleşinceye kadar geçen süreçte Türkler, yüzyıllar içerisinde kültürel birikimleri ile kadim bir medeniyet oluşturmuşlardır. Anadolu'da var olan kültürlerin kalıntılarını kendi birikimleri ile sentezleyen Türkler zaman içerisinde tüm Anadolu'ya yayılmış, güçlü devlet teşkilatı ile topraklarını genişleterek üç kıtaya yayılan bir imparatorluk haline gelmiştir. Bu gelişmeler mimaride de etkisini göstermiş kendi ananevi normlarından yola çıkarak geliştirdikleri teknik, biçim, kurgu ve malzemeler ile kendi özgün geleneksel yapılarını inşa etmişlerdir. Osmanlı Devleti 18. yüzyıla kadar her anlamda kendi oluşturdukları geleneksel düzenle yaşamını sürdürürken, dışa kapalı bir politika izlemiş ve zamanla dünyanın yaşadığı teknolojik gelişmelerden geri kalmıştır. Kaybettiği savaş ve topraklar ile bu gerçeklikle yüzleşen Osmanlı, çareyi batılılaşmada bulmuş ve bu konuda bir dizi adımlar atmıştır. İlk etapta yalnızca askeri ve eğitim alanında düşünülen yenilikler bütün Osmanlı yaşamına sıçramış, sosyo-kültürel yaşamı etkilemiştir. Özellikle 19. yüzyılda Tanzimat'ın ilanı ile hız kazanan batılılaşma Osmanlı geleneksel yaşamını köktenci bir yaklaşımla değiştirmeye başlamıştır. Bu süreçte değişime uğrayan konulardan bazıları da iç mekân, mimari ve mobilya olmuş, öncülüğünü ise 19. yüzyılda yapılan Dolmabahçe Sarayı yapmıştır. Cephesi, mimarisi, süslemeleri, iç mekanları, mobilyasıyla tamamen batılı yaşam biçimine uygun olarak yapılan saray, tüm öğeleriyle geleneksel yaşam biçimini terk etmiştir. Mekânsal bu değişim konut mimarisine de yansımış ilk olarak etkilenen ise üst sınıf devlet görevlileri olmuş zaman içerisinde de halka intikal etmiştir Konumuzu oluşturan Boğaziçi Yalıları ise üst sınıfın sayfiye konutlarıdır ve geleneksel üslupta inşa edilen bu yapılar dönüşümden en çok etkilenen yapı türlerinden olmuştur. Yalılar yalnızca bir konut olmaktan uzaktır, aynı zamanda döneminin en popüler gelişimlerinin yaşandığı kültür platformlarıdır. Nitekim saraydan sonra iç mekândan mobilyaya, cepheden süslemeye, yaşam biçiminden alışkanlıklara dönüşümün ilk olarak yaşandığı konutlar arasında yerini almıştır. Bu sebeple 19. yüzyıl sonrası dönüşen yaşam biçimini iç mekân ve mobilya bağlamında yalılar üzerinden okumanın faydalı olacağı düşünülmüştür. Yapılan okuma ve incelemelerle dönemin iç mekân, mobilya ve yaşam biçimini analiz eden nitelikli birer belge ortaya koymak hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: 19. Yüzyıl, İç Mekân, Yalı, Modernleşme