19. Yüzyılda Efes harabeleri İngiltere'ye nasıl götürüldü?

Efes antik kentindeki arkeolojik kazı çalışmaları; Avrupa'da Rönesans'la birlikte gelen fikirlerden etkilenen arkeoloji meraklılarının, antik dönem sanat eserlerine ilgi duymalarıyla ve diğer ülkelere eski eser arayışına çıkmaları sonucunda başlamıştır. Yunan ve Roma medeniyetlerinden kalma zengin kalıntıların bulunduğu Anadolu, Avrupalıların dikkatini çekmiştir. Bu amaçla Anadolu'ya gelen yabancıların yaptığı kazılar, Maarif Nezareti tarafından izne bağlanmışsa da, bazı araştırmacılar izin alırken bazıları ise izin almamıştır. İngilizler ve Avusturyalılar bu kazılar sonucunda elde ettikleri eserleri, kurdukları müzelerde sergilemişlerdir. Efes antik kentinden İngiltere'ye götürülen eserler de British Museum'da sergilenmiştir. Osmanlı Devleti, eski eserlerin korunması konusunda Tanzimat dönemine kadar bir bilince sahip değilken, Tanzimat döneminin getirdiği birtakım yeniliklerle farklı bir süreç başlamış ve varolan eserler için ilk defa müze kurma fikri 1840 yılında ortaya çıkmıştır. Bunun sonucunda da 1846'da Fethi Ahmet Paşa tarafından resmi ilk müze kurulmuştur. Bu tarihten itibaren Anadolu'dan çıkarılan eski eserler kurulan müzede toplanarak sergilenmeye başlanmıştır. Anadolu'ya kazı yapmak amacıyla gelen kişiler, Osmanlı Devleti'nin içerisinde bulunduğu siyasi ve ekonomik zayıflığından faydalanmışlardır. Bazen eski eserleri satın almışlardır. Kimi zaman da antik eserleri gizlice götürmüşlerdir. Bu durum 1881'de Müze-i Hümayun müdürü olan Osman Hamdi Bey ve birtakım aydın grup tarafından tepki ile karşılanmıştır. Osman Hamdi Bey, özellikle Osmanlı Devlet müzeciliğinin gelişimini ve Osmanlı İmparatorluğu'nda arkeolojinin sağlam temellere oturmasını sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Efes, Efes Harabelerinin Nakli, Mr. Wood, Mr. Benndorf, Osman Hamdi Bey, Tarihi Eser Kaçakçılığı.