1949 yılı Türk vergi sistemindeki düzenlemeler ve Türkiye'de gelir vergisi uygulamaları: 1923 – 1960

Türkiye'de ve dünyada önemli bir yere sahip olan vergi konusu gerek devletlerin gerekse de mükelleflerin geleceğe dönük yatırım planlarında ve kararlarında, doğrudan veya dolaylı olarak etkilidir. Vergi konusunun içinde bir başlık olan gelir vergisi ise mükelleflerin yıllık gelirlerinin safi tutarından alınan ve devletin kamu harcamalarının finansmanını karşılamasını sağlayan bir vergi türüdür. Türkiye'de gelir üzerinden alınan vergilere baktığımızda bu vergilerin Osmanlı döneminde hatta Osmanlı'dan önceki dönemlerde bile bir şekilde karşımıza çıktığını görebilmekteyiz. Gelir üzerinden alınan vergilerin günümüzde en bilineni ise tabii ki gelir vergisidir. Gelir Vergisi Kanunu'nun tarihi ise gelir üzerinden alınan vergilere kıyasla oldukça yenidir. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde gelir üzerinden alınan bir vergi olan kazanç vergisinin milli gelir esnekliğini sağlayamaması, verimli ve etkin bir vergileme türü olamaması dolayısıyla kaldırılmasından sonra 1949 yılında çıkan 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile yürürlüğe giren gelir vergisi günümüze kadar belli değişikliklerle de olsa gelebilmeyi başarmıştır. Bu çalışmada Türkiye'nin gelir vergisi kanununa kadar uyguladığı gelir vergileri ve gelir vergisine geçiş süreci incelenmiştir. Ayrıca cumhuriyet döneminin bir nevi gelir vergisi olan kazanç vergisinin kaldırılıp yerine gelir vergisinin getirilme süreci, 1948 yılında İstanbul'da yapılan II. İktisat Kongresi'ndeki tartışmalar, görüş ve öneriler ışığında ele alınmıştır. Bu incelenen vergilerin yürürlükte olduğu dönemlerdeki ekonomik ve siyasi gelişmeler de çalışmaya dahil edilmiştir. Son olarak da kazanç vergisi ile gelir vergisi uygulamasının 1946-60 yılları baz alınarak bir karşılaştırması yapılmış ve bu vergi türlerinin ekonomiye, bütçeye katkılarının ne kadar olduğu ayrıntılarıyla anlatılmıştır.