1970-1980 yılları arası Türk sinemasında din ve dindarlık temsilleri üzerine sosyolojik bir analiz

ÖZET 1970-1980 YILLARI ARASI TÜRK SİNEMASINDA DİN VE DİNDARLIK TEMSİLLERİ ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ANALİZ Volkan TOKGÖZ Yüksek Lisans Tezi FIRAT ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimleri Enstitüsü İLETİŞİM BİLİMLERİ ANA BİLİM DALI İletişim Programı Şubat 2025, Sayfa: X + 72 Türk sinemasında din, dindarlık ve din adamı temsillerinin konu edinildiği bu çalışma, 1970-1980 yılları arasındaki Türk sinemasında din ve dindarlığın nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin toplumsal, siyasi ve kültürel bağlamlarda nasıl inşa edildiğini sosyolojik bir analizle ortaya koymayı amaçlamaktadır. 1970-1980 yılları arası Türk sineması, hem toplumsal hem de siyasal değişimlerin derinden hissedildiği bir dönemi yansıtarak, din ve dindarlığın temsilinde çeşitli tartışmaların odağı haline gelmiştir. Dönemin siyasi atmosferi, artan toplumsal çatışmalar ve ekonomik buhranlar, sanat üretiminde belirleyici bir rol oynarken, din, dindarlık ve din adamı temsilleri de bu dinamiklerin bir parçası olarak sinemada öne çıkmıştır. Araştırmanın amacına uygun olarak 'din', 'dindarlık' ve 'din adamı' kavramlarını barındıran filmler araştırılmış ve olasılıksız örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme göre 1970-1980 yılları arasında çekilmiş olan Türk sinemasından üç film seçilmiştir. Aynı Yolun Yolcusu (1972), Vurun Kahpeye (1973) ve Hazal (1979) adlı yapımlar örnekleme dahil edilmiş, Stuart Hall'ün temsil kavramı çerçevesinde, din ve dindarlık temsillerinin ideolojik ve toplumsal bağlamları çözümlenmiştir. Filmler ayrıca "dışlanmış, daraltılmış ve kabullenilmiş din adamı tiplemeleri" kavramsallaştırması üzerinden de tahlil edilmiş, din adamı temsil biçimlerinin genel itibariyle "çıkarcı, yobaz ve gerici" karakterler aracılığıyla sunulduğu gözlenmiştir. Aynı zamanda, bu temsillerin modernleşme ve sekülerleşme ideolojilerinin bir yansıması olarak da okunabileceği dile getirilmiştir. Aynı Yolun Yolcusu filminde "daraltılmış din adamı", Vurun Kahpeye ve Hazal filmlerinde ise "dışlanmış din adamı" tiplemelerinin ağırlıklı olarak tasvir edildiği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Sinema ve Din, Türk Sineması, Dindarlık, Sinema ve Temsil, Filmlerle Sosyoloji