Main axes of fragmentation within the Armenian movement in Istanbul since the mid-1990s: Underlying reasons and issues of discussion

Bu tez, 1990'lı yılların ortalarından bu zamana devam eden ve İstanbul'da yoğunlaşan Ermeni hareketinin aktörleri arasındaki yarılmanın ana eksenlerini incelemektedir. 1980 askeri darbesi sonrası döneme denk gelen demokratikleşme ve demilitarizasyon süreçlerinde ortaya çıkan kimlik temelli hareketlere paralel olarak Türkiye'deki Ermeniler, özellikle 1990'ların ortalarından bu zamana seslerini duyurmanın ve sorunlarına çözüm bulmanın yollarını aradılar. Bu çalışma, bu dönem içerisinde temel olarak farklı iki grup—içe dönük ve dışa dönük gruplar—arasındaki yarılma etrafında şekillenen Ermeni hareketini konu almaktadır. Bu grupların her biri kendi kaygıları ile ilgili farklı stratejiler ve amaçlar gütmüş ve farklı anlamlandırmalara sahip olmuşlardır. Bu araştırmada yazar, İstanbul'daki farklı kurum ve örgütlerle bağı olan Ermenilerle yaptığı 16 yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme ve bir e-posta görüşmesi üzerinden, bu iki grup arasındaki yarılmanın temel nedenlerini ve bu yarılmayı su yüzüne çıkaran temel konuları araştırmayı amaçlıyor. Bu araştırma süresince, dışa dönük grup kategorisi için AGOS, Hrant Dink Vakfı, Ermeni Kültür ve Dayanışma Derneği, Nor Zartonk, ve Dersimli Ermeniler İnanç ve Sosyal Yardımlaşma Derneğinden kişilerle görüşüldü. İçe dönük grup kategorisi için ise İstanbul Ermeni Patrikhanesi, iki tane Ermeni vakfı, İncil okuma grubu ve bir Ermeni okuluna mensup kişilerle görüşmeler yapıldı. Bu çalışma, Ermeni hareketindeki bu yarılmanın üç temel nedene bağlı olduğunu iddia ediyor: farklı gruplar arasındaki ideolojik farklılıklar; farklı grupların farklı seviyelerde erişiminin olduğu, güncel gelişmeler sonucu ortaya çıkan farklı siyasal fırsatlar ve kısıtlamalar ve grupların tarihe bakışlarındaki farklılıklar. Çalışmanın üzerinde durduğu bir diğer konu da yarılmanın ortaya çıktığı temel meselelerdir. Çalışamaya göre bu iki grup temelde üç mesele üzerine ayrılığa düşmektedir: Ermenilik kavramı; Ermeni toplumunun devletle olan ilişkisi ve Ermeni toplumunda/ cemaatinde patriarkal otorite konusu. Sonuç olarak bu çalışma, sosyal hareketleri, homojen bir bütün olarak incelemek yerine, dahili dinamikleriyle ve yarılmalarıyla inceleyen sosyal hareketlerde farklılıklar literatürüne katkıda bulunmaktadır. Anahtar Sözcükler: Ermeniler, İstanbul, sosyal hareketler, farklılıklar, yarılmanın eksenleri, azınlıklar.