20 numaralı Ayntab Kadı Sicili‛nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1060–1061 / M.1650-1651)

Osmanlı Devleti'nin mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri, şehir tarihleri ve mahalli hayata dair ilmi araştırmalar hususunda temel kaynak olmasının yanı sıra, her konuda tarihe kaynaklık edebilecek mahiyettedir. Şer'iyye sicilleri Osmanlı Devleti'nin askeri, hukuki, iktisadi, dini ve idari müesseseleri hakkında çok değerli bilgiler ihtiva etmektedir. Sadece Türkiye sınırları içinde yer alan toprakların tarihi değil, Osmanlı Devleti'nden ayrılan ve bugün Türkiye sınırları dışında bulunan toprakların tarihi hakkında da bu vesikalar büyük bir öneme sahiptir. Şer'iyye sicilleri'nin tarihsel öneminden yola çıkılarak, kültürel değerlerimizin açığa çıkarılması ve özellikle yerel tarih çalışmalarına katkı sağlaması düşüncesiyle bu çalışma meydana getirilmiştir. H.1060-1061 ( M. 1650-1651) yıllarını kapsayan 20 Numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili toplam 270 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, 20 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicilinin ilk yarısını oluşturan 389 mahkeme kaydının yer aldığı 136 sayfanın transkripsiyonu, transkrip edilen belgelerin özetleri ve değerlendirmesi yapıldı. Ayrıca, Ayntâb'ın kısa tarihçesi verildikten sonra, çalışmayı daha da anlaşılır kılmak gayesi ile Osmanlı hukuk sistemi, Osmanlı mahkemelerindeki görevliler, şer'iyye sicilindeki belge çeşitleri ve şer'iyye sicilleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İncelenen sicilde, vesâyet, miras, borç, boşanma, takas, diyet, sulh, vekâlet, vakıf, hırsızlık, yaralama, mülk alışverişlerine ait belgelerin yer aldığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda Ayntab şehrinin sosyo-ekonomik, hukukî, adlî vb. durumu tasvir edilmiştir. Dolayısıyla bu çalışma ışığında H. 1060–1061 M. 1650-1651 yıllarında Ayntâb'ın sosyo-ekonomik, kültürel, hukukî, adlî vb. tarihi hakkında önemli bilgiler edinilebilir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Şer'iyye Sicili, Ayntâb, Kanun, Hukuk, Kadı.