2020 Elazığ depremi sonrası, depremzedelerde posttravmatik stres bozukluğu ve eşlik eden psikiyatrik hastalıkların yaygınlığının araştırılması

Deprem başta olmak üzere doğal afetler tarih boyunca hayatımızda çok önemli bir yere sahip olmuştur. Can ve mal kayıpları, yaşam değişikleri, bulunulan coğrafyanın terkedilmesi gibi sosyal hayatı ciddi boyutta etkileyen sonuçlara sebep olduğu gibi, ruhsal sıkıntılara ve travmatik yaşantılara zemin hazırlaması kaçınılmaz olmuştur. Özellikle büyük depremlerden sonra toplumda psikiyatrik hastalıkların yaygınlığında artış olduğu birçok çalışmada gösterilmiştir. Bunlardan en fazla görülenler: Travma sonrası stres bozukluğu, Depresif bozukluk ve Yaygın Anksiyete bozukluğudur. Sunduğumuz tez çalışmasında; 24.01.2020 Elazığ Depreminden sonra 320 depremzede de Posttravmatik Stres Bozukluğu, ve eşlik eden diğer ruhsal hastalıkların yaygınlığı araştırılmıştır. Yapılan literaür taramalarında en sık eşlik eden ruhsal hastalıklar Yaygın Anksiyete Bozukluğu ve Major Depresif Bozukluk olduğu için ölçeklerimiz ona göre seçilmiştir. TSSB tanısının varlığı ile demografik verilerin ve depremle ilgili değişkenlerin arasındaki ilişkiyi incelemek yine aynı değişkenlerle depresyon ve anksiyetenin düzeylerinin ilişkisini incelemek çalışmamızdaki ana gayeyi oluşturmaktadır. Bu değişkenler; cinsiyet, yaş, medeni hal, eğitim seviyesi, sosyoekonomik düzey gibi demografik veriler ve depremde yakın akraba kaybı, depremde göçük altında kalma gibi deprem anı ve deprem sonrası değişkenleridir. Araştırmanın örneklemi 320 depremzededen oluşmaktadır. Katılımcılar 18 yaşından büyük, Elazığ' da bulunup depremi yaşamış gönüllülerden oluşmaktadır. Sosyo-Demografik Veri formu yanında Beck-Depresyon,Back-Anksiyete, Klinisyen Tarafından Uygulanan TSSB Ölçeği (TSSB-Ö/ CAPS) ve Travmatik Yaşantılar Ölçeği uygulanmıştır. Veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) versiyon 21.0 kullanılarak değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler kategorik değişkenler için frekans (n) ve yüzde (%), sürekli değişkenler için Ortalama ± Standart sapma (Ort ± Ss) veya Ortanca ve 1. Çeyrek (Q1) - 3. Çeyrek (Q3) veya Enküçük değer (Min) - En büyük değer (Max) olarak sunulmuştur. İstatistiksel analizlerde p < 0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Çalışma sonunda, depremzedeler içinde %13.1 oranında PTSB yaygınlığı saptanmıştır. Katılımcıların Beck-Depresyon ölçeğine göre %24.37 orta-şiddetli depresyon, Beck-Anksiyete ölçeğine göre ise %25.32 oranında orta-ağır anksiyete puanları elde edilmiştir. Eski psikiyatrik hastalık, ve ailede psikiyatrik hastalık öyküsü olan bireylerde,depremde kendi göçük altında kalanlarda, akrabası veya komşularından göçük altında kalan olanlarda, depremde yakınını kaybedenlerde ve deprem ile ilgili travmatik yaşantısı olanlarda; PTSB gelişme oranları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Yine yanı bireylerde; Beck-Depresyon ve Beck-Anksiyete ölçeği skorları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Deprem sonrası maddi kayıp oluşumu, evde hasar oluşumu, sosyal destekten faydalanma, depremde birinin ölüm veya yaralanmasına şahit olmaile PTSB arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Yine aynı bireylerde Beck-Depresyon ölçeği puanları anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur. Depremden sonra psikolojik destek alanlardaPTSB arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Yine aynı bireylerde Beck-Anksiyete ölçeği puanları anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur. Ekonomik düzeyi düşük olanlarda, çalışmayanlarda, eski intihar girişimi olanlarda,hem depresyon hem de anksiyete ölçek puanları anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Kullandığı psikiyatrik ilaç dozu depremden sonra arttırılanlarda, PTSB' nin anlamlı olarak daha sık bulunduğu gözlenmiştir. Evli olmayanlarda, alkol kullananlarda, depremden sonra prefabrik yerleşimde kalanlarda; Beck-Depresyon Ölçeği puanı anlamlı olarak daha fazla bulunmuştur. Kadınlarda, ek hastalığı olanlarda, depremi şiddetli veya çok şiddetli hissedenlerde ve anksiyete ölçek puanı anlamlı olarak daha fazla gözlemlenmiştir. PTSB olanlarda Beck-Depresyon Ölçeği ve Beck-Anksiyete Ölçeği puanları anlamlı olarak daha fazla bulunmuştur. Deprem dışı travmatik yaşantı sayısı ile PTSB arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Anahtar kelimeler: Deprem, posttravmatik stres bozukluğu, psikiyatrik hastalıklar, anksiyete, depresyon