2022-2023 yıllarında Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalınca madde kullanım öyküsü olup ceza sorumluluğu konusunda rapor düzenlenen olguların retrospektif değerlendirilmesi

Amaç: Adli Tıp Ana Bilim Dalımıza 2022-2023 yıllarında ceza sorumluluğu konusunda rapor düzenlenmek üzere gönderilen 15 yaşını tamamlamış madde kullanım öyküsü olan olgularda ceza sorumluluğunu etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem: Çalışma kapsamında 01.09.2022-01.09.2023 tarihleri arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalına ceza sorumluluğu değerlendirmesi için gönderilen 15 yaşını tamamlamış ve madde kullanım öyküsü olan 141 olgu hakkında düzenlenen adli tıp bilirkişi raporları retrospektif incelenmiştir. İstatistiksel olarak kategorik değişkenler sıklık ve yüzdeler; sayısal değişkenler ortalama, standart sapma, ortanca, en küçük ve en büyük değerleriyle tanımlanmıştır. Kategorik değişkenlerin birbirleriyle olan ilişkisinin incelenmesinde, değişkenlerin uygunluğuna göre Pearson Ki-Kare testi veya Fisher's Exact testi uygulanmıştır. Sayısal değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Normal dağılım göstermeyen sayısal değişkenlere ait analizlerde bağımsız kategorik değişkenin grup sayısına göre non-parametrik testler olan Mann-Whitney U Testi veya Kruskal Wallis Testi uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık değeri p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızdaki olguların; %98,6'sının erkek olduğu, %58,9'unun psikiyatrik hastalıktan dolayı askerlik ile ilgili sorun yaşadığı, %99,3'ünün geçmiş adli öyküsünün bulunduğu, 53,19'unun madde kullanım bozukluğu tanısının olduğu, %70,9'una ceza sorumluluğunun tam olduğu, %14,2'sine ceza sorumluluğunun azalmış olduğu, %14,9'una ceza sorumluluğunun olmadığı şeklinde görüş verildiği, AMATEM başvurusu olanlarında değerlendirme sonucunda ceza sorumluluğunun azaldığı yönünde görüş verilme oranının AMATEM başvurusu olmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu, kamunun sağlığına karşı suç işleyenlerinin metamfetamin ya da esrar veya ekstazi kullanım oranlarının mal varlığına karşı suç işleyenlere göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu, olay sırasında madde etkisinde veya madde yoksunluğunda olup olmama anlatımları ile ceza sorumluluğu konusundaki değerlendirme sonucunda verilen görüş arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı, suç sırasında madde yoksunluğunda olduğu değerlendirilenlerinde, yoksunlukta olmayanlara göre; ceza sorumluluğunun azaldığı olduğu yönünde görüş verilme oranının istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek ve ceza sorumluluğunun tam olduğu yönünde görüş verilme oranının ise istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu, olay tarihinden ceza sorumluluğu değerlendirmesine kadar geçen sürenin daha az olanlarında ceza sorumluluğunun olmadığı şeklinde görüş verilme oranının sürenin daha fazla olanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu; kişilerin ise; birden fazla tanı olması ile; %45'inin madde kullanım bozukluğu, %41,3'ünün antisosyal kişilik bozukluğu, %21,3'ünün depresif nöbet, %18,8'inin anksiyete bozukluğu tanısının bulunduğu, birden fazla madde kullanımı ile; %48,75'inin eroin, %47,5'inin metamfetamin ve %38,75'inin esrar kullandığı; eroin kullananların %76,9'unun, metamfetamin kullananların %50'sinin ve esrar kullananların %43,8'inin AMATEM başvurusunun olduğu, kullandığı madde sayısı ile AMATEM başvuruları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadığı, AMATEM'e başvurmalarıyla eroin kullanım oranları arasında istatistiksel olarak anlamlılık olduğu görüldü. Sonuç - Öneriler: Ceza sorumluluğu değerlendirmesi yapılırken adli soruşturma - kovuşturma belgelerindeki olayın gerçekleşme şekli, olgunun yaşı, olay sonrası alınan ilk ifadesindeki olayı anlatım şekli, olay sonrası gözaltı giriş-çıkış muayenelerindeki ruhsal durum değerlendirmesi, geçmiş psikiyatrik hastalık öyküsü, hastane yatışları, AMATEM başvuruları ve başvurunun işlenen fiil tarihine yakınlığı, muayenesinde olayı anlatımı sırasındaki duygulanımı, madde bağımlılığı tanısı olması, madde kullanım durumuna ilişkin laboratuvar incelemesi raporu, işlenen fiil ile maddenin kullanıldığında veya yoksunluğunda yarattığı etkiler (yoksunluk durumunun gelişmesi ya da yoksunluk durumunun yarattığı yoğun sıkıntıdan kurtulmak için madde kullanması sonucu kişinin işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bozulması) arasındaki nedensellik bağı gibi faktörlerin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Madde bağımlılığının da bir akıl hastalığı olduğunun kabulü ile madde bağımlıları hastalıklarının etkileri sonucu suç işlediklerinde bu kişilerin herhangi bir tedavi programına alınmadan yalnızca belirli bir süre toplumdan uzaklaştırıcı cezalar verilmesinin sorunu çözmek yerine ertelemekten ibaret olduğu düşünülmekte olup sorunu çözmek için madde bağımlılarının yaşadığı problemleri anlamaya yönelik çalışmaların yapılması, kişilerin hangi konuda profesyonel desteğe ihtiyacı var ise bunlar dikkate alınarak multidisipliner bir yaklaşım ile ele alınması ve tedavi merkezlerinin niceliklerinin ve niteliklerinin arttırılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Madde bağımlılığı, Ceza sorumluluğu, Adli Psikiyatri