21. yüzyıldaki mesleki değişim ve Türkiye açısından değerlendirilmesi

İnsanlar tarih boyunca gerek yaşamın gerektirdiği sebepler gerekse yetenek ve eğilimleri çerçevesinde çeşitli meslekler icra etmişlerdir. Her mesleki oluşum ortaya çıktığı dönemin şartlarından izler taşımaktadır. Günümüzde profesyonel şekilde gerçekleştirilen doktorluk ve mühendislik gibi meslekler farklı adlar altında insanlık tarihinin neredeyse tüm aşamalarında yer almıştır. Zamanın getirdiği yenilikler ve bilimsel gelişmelerle birlikte mesleklerin içeriği ve kapsamı değişmeye başlamıştır. İş ve meslek hayatında Sanayi Devrimi'nin sebep olduğu benzer fakat boyut değiştirmiş teknoloji odaklı bir etki bugün 21. yüzyıldaki mesleki dönüşümün yaşanmasına yol açmıştır. Bilgi ve iletişim sektöründe yaşanan gelişmeler, robotlaşma eğilimleri, yapay zekâ, otomasyon ve artan dijitalleşme ile meslekler dünyası bir dönüşüm sürecine girmiştir. Eskiden var olan bazı meslekler ortadan kalkmış ve bazıları adeta güncelleşerek varlığını korumuştur. Bilgi çağı ile birlikte kol gücünden ziyade beyin gücüne duyulan talep nasıl arttıysa günümüzün iletişim çağında da teknik becerilerin yanında sosyal becerilere olan talep oldukça yükselmiştir. 21. yüzyıldaki mesleki dönüşüm; mevcut teknolojiyle gerçekleştirilebilecek otomatikleştirmeyi sağlamak ve insan faktörünü yönetsel, sosyal beceri gerektiren iletişim odaklı iş ve mesleklerde kullanma anlamına gelmektedir. Dijitalleşmeyle birlikte kişilerin işlerinin ellerinden alınacağı ve böylece dezavantajlı bir duruma düşeceklerini savunan olumsuz bir görüş mevcuttur. Bunun yanında teknolojinin ortadan kaldırdığı veya gereksiz kıldığı mesleklere ek olarak yeni alanlar türeteceği, değişimin yalnızca insan olgusunu farklı yerlerde ve yeni becerilerle faaliyet göstereceğini savunan olumlu bir görüş de mevcuttur. Bu çalışmada dönüşümün benimsenmesi ve hem dünya hem de Türkiye açısından gelinen mevcut durumun incelenmesi amacıyla her iki görüşe de yer verilmiştir. Bu çalışmada mesleki dönüşümü konu alan uluslararası platformlarda yayınlanmış güncel durum ve öngörü içerikli raporlar incelenmiş; güncel bilgilere erişmek esas alınarak çeşitli kitap, makale ve istatistiklerden yararlanılan bir literatür incelemesi yapılmıştır. Mesleki bir dönüşümden bahsedebilmek için mesleki ve teknik eğitimin de incelenmesi gerekmektedir. Tezin bir bölümü bu amaçla mesleki ve teknik eğitimin dünyadaki ve Türkiye'deki durumunun incelenmesi için ayrılmıştır. Geleceğin meslekleri olarak adlandırılan yeni oluşumlar, bu mesleklerin gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılacağı eğitimden ayrı düşünülememektedir. Bu doğrultuda mesleki ve teknik eğitimin mevcut durumu incelenip geleceğin mesleklerinin ne olduğu ve neler gerektirdiği incelendikten sonra eleştirel bakış açış açısıyla bir değerlendirme yapılmıştır. Türkiye'nin mesleki değişimiyle ilgili sorunlar ele alındıktan sonra çözüm önerisi niteliği taşıyan bir model önerisinde bulunulmuştur.