24 Ocak Kararları sonrası Türkiyede liman işletmeciliği

Denizcilik, hem Osmanlı Devleti döneminde hemde sonrasında kurulan Türkiye Cumhuriyetinde önemli bir yere sahiptir. Zamanın iktisadi görüşünden denizcilik sektörü de etkilenmiştir. Osmanlı Devleti'nin gücünü kaybettiği zamanlarda özellikle İngiltere, Baltalimanı Antlaşmasıyla önemli avantajlar elde etmiştir. Fransa'ya geçmişten gelen ticari imtiyazlar zamanla kapitülasyon sorununu ortaya çıkarmıştır. Kurtuluş savaşı sonrası kurulan yeni devlet iktisadi bağımsızlığı sağlamak için kabotaj, kapitülasyon ve boğazlar konusunda ciddi mücadeleler vermiştir. Bu tez çalışmasında denizcilik sektörü tarihsel panorama şeklinde incelenmiştir. 1980 öncesi kısım biraz daha özet şeklinde anlatılırken, 24 Ocak kararları sonrası süreç istatistiksel veriler yardımıyla detaylandırılmıştır. Osmanlı Devleti'nin son dönemi başta olmak üzere Cumhuriyet'in kuruluşundan 1980 yılına kadar hakim iktisadi görüşlerin ülke ekonomisine olan etkisinden bahsedilmiştir. Liman işletmeciliğiyle ilgili çalışmalar yapan liman dernekleri, deniz ticaret odası, ulaştırma alt yapı bakanlığı ve kalkınma planlarından elde edilen bulgulara göre; 24 Ocak kararları özelleştirme sayısını arttırmış fakat siyasi ve fiziki eksikliklerden dolayı istenen seviyede olmamıştır. Türkiye ekonomisinin son 40 yılda yaşamış olduğu iktisadi krizler, maliyetli bir alan olan liman işletmeciliğini de etkilemiştir. Gerekli alt yapı gelişmediği için küresel rekabette yer edinilmemiştir. Özel sektörün liman tecrübesi fazla olmasa da hizmet kalitesindeki üstünlüğü ve çözüm odaklı yapısı ülke ekonomisine de katkı sağlamıştır. Elleçleme konusunda uzmanlaşan liman sayısının artmaya başlaması olumlu bir gelişme sayılabilir. Henüz beklenen istikrar ve iktisadi çıkarımlar elde edilmiş olmasa da özel sektör ve hükümet iş birliğiyle dış ticareti geliştirmek adına önemli adımlar atılmıştır. Anahtar Kelimeler: 24 Ocak Kararları, Liman İşletmeciliği, Özelleştirme, Dış Ticaret. Denizcilik, Kabotaj, Kapitülasyon, 1838 Baltalimanı Antlaşması