5-10 yaş arası duyusal hassasiyeti olan çocukların ebeveynlerinin psikopatolojik sorunlar açısından araştırılması

Duyular anne karnındaki bebeğin dış çevre ile etkileşim kurmasındaki ilk araçtır. Duyu, çevreden gelen verilerin dil, kulak, burun, göz ve deri gibi duyular ile karşılıklı etkileşime girmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Duyusal hassasiyet insanın çevreden aldığı uyaranlara karşı sosyal veya fiziksel etkileşiminin bozulmasına neden olan tepkiler oluşturmasıdır. Duyusal hassasiyet temel olarak genetik ve çevresel etmenlere dayalı olarak ortaya çıkabilmektedir. Araştırmamızın temel amacı, duyusal hassasiyeti olan çocukların ebeveynlerinin psikiyatrik durumlarını incelemektir. Bu süreçte, ebeveynlerin psikiyatrik sağlık durumlarını değerlendirmek için SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi kullanılmıştır. Çocukların duyusal hassasiyetlerini araştırabilmek için ise ebeveynlere Dunn Duyu Profili 1 (DP1) uygulanmıştır. Araştırma, tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim dalı ile Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı özel bir Çocuk ve Ergen Psikiyatri Kliniğinde 01.01.2024–31.04.2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini özel çocuk psikiyatrisi kliniğine ruhsal sağlık muayenesi ve tedavisi nedeniyle başvuran 5-10 yaş arası çocuklar ve onların ebeveynleri oluşturmaktadır. Çalışmada 313 kişiye ulaşılmıştır. Araştırmaya katılan tüm çocuklara yönelik DP1, ebeveynlere yönelik ise SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi ve Sosyodemografik Aile Formu doldurulmuştur. Verilerin analizi IBM SPSS 26.0 paket programıyla yapılmıştır. Kategorik değişkenler için sayı ve yüzde, sürekli değişenler için ortalama±standart sapma değerleri kullanılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarında ki kare testi kullanılmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov smirnov testi, çarpıklık ve basıklık değerleri ile incelenmiştir. SCL alt kategorilerinden hangisinin/hangilerinin risk faktörü olduğunun belirlenmesinde Backward LR Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır. Ebeveynlerin eğitimi açısından üniversite ve üzeri eğitim alanlar en kalabalık gruptur (%58,5). Ebeveynler genellikle gelir getirici işte (mesleği memur) (%56,2) çalışmaktadır. Ebeveynlerin %91,4'ü evlidir. Ebeveynlerin ekonomik durum algısı en sık orta seviyedir. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi incelemesinden elde edilen sonuçlara göre ruhsal problemi olma olasılığı olan 122 ebeveyn bulunmaktadır (%39). Ebeveynler SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi'nin alt parametreleri açısından normal, sınırda ve ruhsal problem olarak tasnif edilerek incelenmiştir. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi puanları ile DP1 alt sınıflandırma (Kayıt, Arayış, Hassasiyet ve Kaçınma) puanları açısından karşılaştırılmış olup, duyusal hassasiyeti olanlar ile olmayanlar arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmıştır. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testine göre Obsesif-Kompulsif Bozukluğu (OKB) belirtileri olan ebeveynlerin çocuklarında DP1 "kayıt durumu" varlığı, normal ebeveynlere göre 4,097 kat yüksek (%95 G.A: 1,896-8,853) bulunmuştur. Bununla birlikte sınırda OKB belirtileri sınırda olan ebeveynlerin çocuklarında ise "kayıt durumu" varlığı, normal ebeveynlere göre 2,533 kat (%95 G.A: 1,063-6,040) yüksek saptanmıştır. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testine göre depresyon, paranoid düşünceler, kişiler arası duyarlılık, somatizasyon, anksiyete ve öfke-düşmanlık belirtileri olan ebeveynlerin çocuklarında Duyu Profilinin hassasiyet alanında bozukluk daha yaygın veya belirgin olduğu tespit edilmiştir. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi'ne göre psikotizm belirtisi olan ebeveynlerin çocuklarında Duyu Profilinin hassasiyet ve kaçınma alanında daha yaygın veya belirgin bir bozukluk olduğu tespit edilmiştir. SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi'ne göre fobik anksiyete belirtileri olan ebeveynlerin çocuklarında DP1 hassasiyet alanında daha yaygın veya belirgin bir bozukluk olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, duyusal duyarlılığı olan çocuklar emsal yaş grubu içinde kırılgan gruplardan birini oluşturmaktadır. Bu yüzden bu çocuklarla ilgili olarak ebeveynlere, sağlık çalışanlarına, sağlık yöneticilerine özel sorumluluk ve görevler düşmektedir. Bu görevler arasında; farkındalık, politika geliştirme, personel eğitimi, disiplinler arası koordinasyon, kaynak tahsisi, kalite iyileştirme, duyusal açıdan dost bir ortam oluşturma, her alanda iş birliği, çocuğun ihtiyaçlarını savunma, duygusal destek sağlama, sosyal becerileri ve bağımsızlığı teşvik etme gibi parametreler bulunmaktadır. Bu sorumluluklar titizlikle ve empatiyle yerine getirilirse duyusal hassasiyeti olan çocuklar için yaşam kalitesi önemli ölçüde arttırılabilir ve nihayetinde bu savunmasız çocuklar için daha iyi sağlık sonuçlarına ulaşılabilir. Anahtar Kelimeler: Duyusal Hassasiyet, Çocuk Sağlığı, Dunn Duyu Profili 1, SCL-90R Ruhsal Belirti Tarama Testi, Ebeveyn Ruh Sağlığı