6,7,8 ve 9 numaralı Anadolu Atik Şikâyet Defterlerine göre H. 1077-1092/m.1666-1682 tarihlerinde İzmir kazası

Osmanlı Devleti'nin yönetim anlayışı temelde adalet sistemi üzerine kurulmuştur. Adalet sisteminin uygulanması ile halk, devlet adamlarının görevini kötüye kullanmasından kendi aralarında yaşadıkları anlaşmazlıklara kadar her türlü şikâyet ve taleplerini doğrudan padişah adına karar verilen Divân-ı Hümâyûn'a götürebilmekteydi. Divân-ı Hümâyûn bünyesinde değerlendirilen tüm bu konulara dair belgelerin kayıtlarının tutulduğu Şikâyet Defterleri, adalet sisteminin uygulandığını gösteren en önemli örneklerini oluşturmaktadır. Şikayetler, toplum içinde otokontrolü sağlayan doğal bir sistemi oluşturması nedeniyle de devlet tarafından desteklenmiştir. Divân-ı Hümâyûn'da değerlendirilen ve karara bağlanan şikâyet konuları devletin ilk dönemlerinde genel bir deftere kaydedilirken tarihsel süreç içerisinde doğan ihtiyaçlar nedeniyle kendi yapılarına özgü çeşitli defterlere kaydedilmiştir. 1649 yılında Mühimme Defterleri'nden ayrılan şikayetler, genel olarak bütün Osmanlı coğrafyasına ait benzer konuları içeren Şikâyet Defterleri'ne kaydedilmeye başlanmıştır. Artan ihtiyaçlar ve kontrol mekanizmasının daha sağlıklı işleyebilmesi için şikâyet konuları, 1742 yılında bölgelere göre ayrılarak Ahkâm Defterleri adıyla kaydedilmiştir. Şikayetlerin bölgesel olarak ayrılması ardından daha önceki defterler, Atik Şikâyet Defteri adıyla anılmaya başlanmıştır. Atik Şikâyet Defterleri adıyla 1-213 sıra numaraları ile kayıtlı H.1059-H.1253 / M.1649-M.1837 tarihleri arasındaki kayıtları içeren 213 adet Atik, Ordu ve Rikâb Şikâyet Defteri bulunmaktadır. Yapılacak olan bu çalışmada Atik Şikâyet Defterleri arasından 6, 7, 8 ve 9 numaralı defterler incelenerek İzmir kazası ve ilişkili bulunduğu çevresindeki yerleşim yerlerine ait hükümler tespit edilerek; ticaret, güvenlik, toprak, vergi, vakıf, miras ve kişisel anlaşmazlıklara dair konular incelenerek bölge hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şikâyet Defterleri, Atik Şikâyet Defterleri, Ahkâm Defterleri, İzmir Kazası, Osmanlı Devleti, Şikâyet,