6. 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersi Öğretim programında yer alan olgu, olay ve genellemeleri bilme düzeylerinin incelenmesi

Fen bilimleri dersi, öğrencilerin doğayı ve insanları anlamasında, özelliklerini açıklamasında ve bunlar arasındaki ilişkileri bilimsel olarak anlatabilmesinde yol gösteren pek çok disiplini içermektedir. Gündelik yaşam ve oluşan doğa olayları hakkında fen bilimlerinden yararlanmadan varılan yargılar, öğrencileri çoğunlukla bilimsellikten uzaklaştırarak genelleme yapmaya sevk etmektedir. Bu yüzden okul öncesi dönemden üniversiteye kadar fen eğitiminde olgu ve olayların öğrencilerin çevresinde gelişen olgu ve olaylarla ilişkilendiriyor olması gerekmektedir. Bu araştırmada, altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersi öğretim programlarında yer alan olgu, olay ve genellemeleri nasıl ayırt ettiklerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Kayseri ili, merkez ilçesindeki okullarda yapılmıştır. 2018-2019 eğitim-öğretim yılında öğrenimi devam eden 114 altıncı sınıf öğrencisi, 97 yedinci sınıf ve 88 sekizinci sınıfta olmak üzere toplam 299 öğrenciyle yürütülmüştür. Araştırmada, tarama modeli kullanılmış olup, öğrencilerin bireysel özelliklerini içeren 8 soru ve verilen kelimenin olgu, olay ya da genellemeden hangisi olduğuna dair işaretleme yapabilecekleri 43 maddelik bir form kullanılarak sorulara cevap vermeleri istenmiştir. Öğrenciler tarafından maddenin olgu, olay ya da genelleme mi olduğuna dair verdikleri cevaplar araştırmacı tarafından incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesi, istatistik paket programı kullanılarak bilgisayar ortamında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yapılabilmesi için; ildeki Milli Eğitim Müdürlüğü'nden kurum izni, çalışmanın yapıldığı okullardan izin ve çalışmaya katılan öğrencilerin ebeveynlerinden veli onam formu alınmıştır. Öğrencilerin yaş ortalaması 12.62±1.02'dir. Öğrencilerin %53.5'i erkek, %38.2'si altıncı sınıf, %33.8'inin anne ve %42.2'sinin ise baba eğitim durumunun lise olduğu saptanmıştır. Öğrencilerden %36.1'inin günde bir saat televizyon seyrettiği, %37.5'inin günde 1-2 saat internet kullandığı ve %25.5'inin de ayda 2-3 kitap okuduğu belirlenmiştir. Çalışmaya katılan öğrencilerin olay kavramı bilgi düzeylerinin yalnızca 10. soru (kan alışverişi) için anlamlı olmadığı diğer yedi olay kavramı için bilgi düzeylerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin olgu kavramı bilgi düzeylerinin ise 15., 17. ve 28. sorularda yer alan (güneş tutulması, gelişme, gamet oluşumu) olgular için anlamlı olmadığı diğer 12 olgu kavramı için bilgi düzeylerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Genelleme kavramı bilgi düzeylerinde ise 4., 16., 20. ve 29. sorular (ses bir enerji türüdür, sesin yayıldığı ortamın değişmesiyle sesler farklı iletilir, beyaz ışık tüm renklerin birleşiminden oluşur, saf maddelerin hal değişimi sırasında sıcaklığı sabit kalır) için anlamlı olmadığı diğer 16 genelleme kavramı için bilgi düzeylerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Toplam bilgi puan ortalaması 6. Sınıflar için; 6.80±2.94, 7. Sınıflar için; 16.52±7.88, 8. Sınıflar için; 16.71±5.31'dir.Altı ve yedinci sınıfta kız öğrencilerin; sekizinci sınıfta ise erkek öğrencilerin; ebeveynleri üniversite mezunu olanların; günde 2-3 saat TV izleyenlerin; altıncı sınıflarda günde 4 ve üzeri, yedi ve sekizinci sınıflarda ise günde 2-3 saat internet kullananların; altı ve yedinci sınıflarda ayda 2-3 kitap, sekizinci sınıflarda ise 4 ve üzeri kitap okuyanların bilgi puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur. Diğer gruplarla karşılaştırıldığında altıncı sınıflarda anne eğitim durumu (p<0.05), yedinci sınıflarda ise kitap okuma düzeyi (p<0.05) arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Öğrencilerin toplam bilgi puanları ile tanıtıcı özellikleri (cinsiyet, anne-baba eğitim durumu, günlük TV izleme ve internet kullanma, aylık kitap okuma) arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0.05). Sonuç olarak öğrencilerin; cevapları incelendiğinde, bilgi toplam puanlarının orta düzeyde olduğu; cinsiyet, anne ve baba eğitim durumu, günlük TV seyretme, internet kullanma ve aylık kitap okuma sayısının öğrencilerin olgu, olay ve genelleme toplam bilgi puanlarını etkileyebileceği tespit edilmiştir.