65 yaş ve üzeri inmeli bireylerin bilişsel fonksiyonları ve akılcı ilaç kullanım durumları

Bu çalışma, 65 yaş ve üzeri inmeli bireylerin bilişsel fonksiyonlarını ve akılcı ilaç kullanım durumlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma, 04 Ağustos 2021- 14 Şubat 2022 tarihleri arasında Amasya Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji servisinde inme tanısı ile yatan,65 yaş üzeri, 82 birey ile yürütülmüştür. Araştırmada veriler, Hasta Tanıtım Formu, Akılcı İlaç Kullanımı Yatan Hasta Anketi ve Standardize Mini Mental Test kullanılarak toplanmıştır. Çalışma için gereken kurum izni ve etik kurul izni alınmış olup, çalışmaya katılan bireylere bilgilendirilmiş onam formu imzalatılmıştır. Post Hoc Power analizine göre araştırmanın gücü %80 olarak belirlenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edilmiştir. İnmeli bireylerin %81,7'sinin iskemik inmesinin, %70,7'sinin 75 yaş altı; %57,3'ünün erkek, %46,3'ünün ise ilköğretim mezunu olduğu belirlenmiştir. Bireylerin %42,7'sinin genel sağlık durumunun iyi, %79,3'ünün sıklıkla devlet/eğitim araştırma hastanesine başvuru yaptığı, %54,9'unun üç ayda bir sağlık kurumuna başvurduğu saptanmıştır. Bireylerin %72'sinin hipertansiyon tanısı, %98,8'inin sürekli kullandığı ilacının olduğu, 40,2'sinin 5 ve daha fazla ilaç kullandığı ve %53,7'sinin 3-6 yıldır ilaç kullandığı, %80,5'inin kullandığı ilaçların etkisini bildiği, %47,6'sının ilaçların son kullanma tarihine dikkat etmediği, %58,5'inin kendi kendine ilaç kullandığı belirlenmiştir. İnmeli bireylerin %57,3'ünün gerektiğinde tedavi sonrası arta kalan ilaçlarını kullanabileceği, %69,5'inin evinde hiç kullanılmamış veya yarım kalmış 1-5 kutu ilacın olduğu ve %48,8'inin her yıl kutusu bile açılmadan 1-3 kutu ilacı son kullanım tarihi geçtiği için attığı saptanmıştır. Evinde bulunan ilaçları tekrar kullanmak istediklerinde inmeli bireylerin %47,6'sının tanıdığından bilgi aldığı, %43,9'unun ise daha önce kullandığı için kimseden bilgi almadığı saptanmıştır. Gerekli olabileceği düşüncesi ile %58,5'inin hasta olmadan önce ilaç bulundurduğu, %57,3'ünün ise ağrı kesicileri ihtiyaç olabileceği düşüncesi ile evinde bulundurduğu belirlenmiştir. Eğitimsizler için mini mental test toplam puan ortalaması 24,80±1,43, eğitimliler için ise 25,67±2,01'dir. Cinsiyet, genel olarak sağlığını değerlendirme, sağlık kuruluşlarına başvuru sıklığı ve ilaçları içerken ayırt etmede kullanılan yöntemler ile bilişsel performans arasında anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05). 65 yaş ve üzeri inmeli bireylerin akılcı ilaç kullanım ilkelerine uymayan davranışlar gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle yaşlı bireylerde akılcı ilaç kullanımını etkileyen faktörlerin araştırılıp oluşabilecek sağlık sorunlarının önüne geçilmesi önerilebilir.