7-11 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerinin duygu düzenleme süreçleri ile temel duygu düzenleme beceri programının etkililiği

Bu çalışmada 7-11 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerinin duygu düzenleme süreçlerini inceleyerek ilkokul dönemindeki çocukların temel duygu düzenleme becerilerini geliştirmelerine katkı sağlamak amaçlanmıştır. Bu bağlamda çalışma iki aşamalı planlanmıştır. Birinci aşamada ilkokul çocukları ve ebeveynlerinin her ikisinin (anne-baba) görüşlerine dayalı olarak duygu düzenleme süreçleri nitel veri toplama araçları kullanılarak ortaya konulmuştur. Bu araştırmanın ilk aşamasında duygu düzenleme olgusunu çocukların ve ebeveynlerin gözünden keşfetmek ve derinlemesine bilgi edinmek hedeflendiği için görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında deneysel desenlerden tek gruplu tekrarlı ölçümler deseni kullanılmıştır. İlk görüşmeler öncesinde çocuklara Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği'nin duygusal beceriler ve kendini kontrol etme becerileri alt ölçekleri, Çocuklar İçin İyi Oluş Ölçeği ve Çocuklar İçin İyi Oluş Ölçeği Ebeveyn Formu uygulanarak ilk ölçme işlemi gerçekleştirilmiştir. Görüşme akabinde çocuklara yönelik geliştirilen temel duygu düzenleme becerileri eğitimi verilmiştir. İkişer haftalık arayla yapılan tekrarlı ölçümlerle verilen eğitimin etkililiği nicel yöntemlerle incelenmiştir. Ayrıca kullanılan duygu düzenleme tekniklerine ilişkin çocukların deneyimleri ve ebeveynlerinin gözlemleri görüşme yöntemiyle de irdelenmiştir. Bu çalışmanın birinci ve ikinci aşamasında toplanan nitel verilerin çözümlemesinde içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Verilerin analizi aşamasında Maxqda 2020 yazılımı kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen nicel verilerin analizinde ise SPSS 22 paket programından yararlanılmıştır. Araştırma bulguları doğrultusunda, çocukların duygu düzenleme süreçleri 12 tema, anne ve baba katılımcıların duygu düzenleme süreçleri 15 tema altında incelenmiştir. Çocuk katılımcıların kullandıkları duygu düzenleme stratejileri incelendiğinde en çok dikkatte yayılma stratejisini kullandıkları görülmüştür. Bununla birlikte çocuk katılımcıların duygu düzenleme stratejilerini oluşturma biçimi incelendiğinde ise en fazla tekrarlanan kodun 'anneyi model alma' olduğu görülmüştür. Anne katılımcıların kullandıkları duygu düzenleme stratejileri incelendiğinde ise en çok dikkatte yayılma stratejisini, baba katılımcıların kullandıkları duygu düzenleme stratejileri incelendiğinde en çok durum değişimi stratejisini kullandıkları görülmüştür. Çevrimiçi temel duygu düzenleme beceri programının etkililiği ile ilgili yapılan görüşmelerde çocuk katılımcıların görüşleri en çok 'rahatlatlama/yatışma' kodu altında toplanırken ebeveyn katılımcıların görüşleri en çok 'duygusal tepkilerde değişim' kodu altında toplanmıştır. Ayrıca araştırmanın nicel bulguları incelendiğinde, Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeğinden alınan ön test-son test puanları, ön test-izleme testi puanları ve izleme testi-son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmektedir. Ebeveynler İçin Çocuk Yaşam Kalitesi Ölçeğinden alınan ön test-son test puanları ve ön test-izleme testi puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmektedir. Öte yandan izleme testi-son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı saptanmıştır. Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeğinin alt ölçeklerinden alınan ön test-son test puanları, ön test-izleme testi puanları ve izleme testi-son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: duygu düzenleme, çocuklar, ebeveynler