الدّرر المنظومة من النُّكت المفهومة لأحمد بن محمَّد بن عليّ المعروف بالشِّهاب الحجازي (ت. 875هـ) دراسةً وتحقيقاً

Bu araştırma, değerli bir kültürel miras eseri olan el-Dürer el-Menzûme min el-Nüket el Mehfûme adlı eseri tahkik etmeyi amaçlamaktadır. Bu eser, Ahmed b. Muhammed Şihabeddin el-Hicazî'ye (ö. 875 h.) aittir ve İbn Selâme el-Enbârî'nin Harirî'nin Makamât'ına yaptığı şerhe ilişkin dilsel ve şiirsel yorumları içermektedir. Kāsim b. Ali el-Harirî'nin (ö. 516 h.) Makamât'ı, Arap edebiyatının harikalarından biri olup, çağdaşları ve sonrasında gelen edipler, âlimler ve fazilet sahipleri tarafından hayranlıkla karşılanmıştır. Bu eserdeki dil hazinelerini şerh etme çabasına girişmişlerdir. Bu şerhlerden biri, Ebu'l-Hayr Selâme b. Abdulbâkî b. Selâme ed-Darîr el-Enbârî'ye (ö. 590 h.) ait olanıdır. Şihâb el-Hicazî, bu şerhi manzum bir şekilde yazmış, çünkü manzum eserler, öğrencilerin bilimsel içeriği ezberlemesine yardımcı olan öğretim araçlarından biri sayılmaktadır. Ayrıca esere, İbn el-Enbârî'nin gözünden kaçan dilsel ve edebî faydalar eklemiş, Kur'an, hadis ve Arap şiirinden delillerle bu faydaları desteklemiştir. İbn el-Enbârî'nin henüz yayımlanmamış şerhi üzerine yaptığımız araştırmada, eserin içeriğini günümüz okurlarına sunmayı amaçladık. Ayet ve hadislerin kaynaklarını göstererek, Harîrî ve Şihâb el-Hicazî'yi tanıttık. Metni titiz bir incelemeye tabi tutarak, tarihsel ve bilimsel yöntemlerle çalışmamızı tamamladık. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır: birinci bölüm, Harîrî ve Şihâb el-Hicazî'yi tanıtmakta, kitabı ve müellifin metodunu incelemekte ve en önemli kaynaklarını açıklamaktadır. İkinci bölüm ise tahkik edilen metni içermektedir. Araştırmanın sonuç kısmında elde edilen bulguları sunulmuştur. Sonuçlardan en önemlisi, el-Dürer el-Menzûme'nin dilsel yönüyle ilgili birçok faydayı içermesi nedeniyle Arap kütüphanesine önemli bir katkı sağlayacak olmasıdır. Bu, kelimelerin anlamlarının ve işaret ettikleri nüansların açıklanması ile aynı kelimenin farklı anlamlarını ortaya koyma çabasında belirginleşmiştir. Ayrıca, müellifin İbn el-Enbârî'nin şerhine az sayıda ekleme yapmış olması eleştirilse de, Şihâb el Hicazî'nin Kur'an, hadis, şiir, sözlükler ve özellikle dil fıkhı kitaplarından alıntılar yapmış olması, esere büyük bir bilimsel değer kazandırmaktadır. Bu kaynaklardan bazıları günümüzde kaybolmuş durumdadır.