Nüfus Defterlerine göre Turhal kazasında Müslim nüfus (1831-1844)

Arapça nefs kelimesinin çoğulu olan nüfus kelimesi, "ruh, can, hayat" anlamında kullanılır ve genellikle bir yerde yaşayan insanları ifade eder. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinden itibaren vergi ödemekle yükümlü olanları ve bilhassa askerî mevcudu tespit etmek amacıyla nüfus sayımları yapılmıştır. Bu amaçla yapılan sayım işlemleri, dönemlere ve hazırlanma amaçlarına göre farklılıklar göstermiştir. İlk zamanlarda tımar sistemi ile bağlantılı olarak ülkedeki vergi potansiyelini görmek üzere tahrirler yapılmış ve bu çalışmalar sonucunda defterler hazırlanmıştır. Tımar sistemi önemini yitirince nüfus tespiti avarız sayım şeklinde yapılmaya başlandı ve 18. yüzyıl boyunca sayımlar bu şekilde devam etti. Ancak 19. yüzyılda yaşanan yeni gelişmelerle birlikte sayım işlemlerinin niteliği de değişmeye başladı. Osmanlı Devleti'nde modern anlamda nüfus tespiti ilk olarak 1828-1829 yıllarında yapılmak istenmişse de Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle kesintiye uğramış nüfus sayımı tüm kazalarda uygulanamamıştır. Ancak bu teşebbüs modern anlamda ilk Osmanlı nüfus sayımı olarak kabul edilmektedir. Nitekim savaş sonrası yaşanan tedirginlik nedeniyle halkı korkutmamak için 1828 nüfus sayımı sırasında bir metin yayınlanmıştır. Devlet yayınladığı bu metinde halktan kayıt memurlarına yardım etmelerini istemiştir. Bu nüfus sayımı sonucunda tarihsel araştırmalarda büyük önem taşıyan nüfus kayıtları ortaya çıkmıştır. Çünkü nüfus kayıtları, kaydedilen dönemin ekonomik ve sosyal yapısı hakkında pek çok bilgiyi araştırmacılara sunmaktadır. Bölgenin idari oluşumu, yerleşim yerlerinin isimleri, kişilerin isimleri ve lakapları, askerlik durumu ve fiziki özellikleri gibi pek çok konu defterler vasıtasıyla ortaya çıkarılmaktadır. Tüm bu bilgilerin bulunduğu 8 adet Turhal Kazası Müslim nüfus defterleri 1831- 1844 yılları arasında yöreye ait oldukça değerli veriler sunmaktadır. Çalışmamızda Turhal Müslim defterlerinin transkripsiyonu yapılmış, yorumlanıp anlaşılması noktasında tablolarla desteklenmeye çalışılmıştır. Bunun sonucunda belirtilen tarihler arasında Turhal Kazasının nüfus ve sosyal yapısı hakkında daha sağlıklı bir değerlendirme yapma imkânı doğmuştur. Anahtar Kelimeler: Nüfus Sayımı, Nüfus Defterleri, Nüfus, Turhal, Müslim