Abdullah b. Vehb'in tefsir rivayetlerinin toplanması ve tasnifi

Bu tez, son yüzyılın çeyreğine kadar gizli kaldığı tespit edilen, günümüzde yazılan birçok tefsir tarihi eserinde ismi anılmayan bir tefsire dikkatleri çekerek eseri ve müfessirini tanıtmayı, müfessirin kendi eserinden başka Taberî ve İbn Ebî Hâtim tefsirlerinde bulunan rivayetlerinin toplanmasını ve tasnif edilmesini amaçlamaktadır. İmam Malik'le aynı dönemde yaşayan fakih, muhaddis ve müfessir Abdullah b. Vehb'in (ö. 197/812) tefsir rivayetlerinin toplandığı el-Câmi' Tefsîru'l-Kur'ân isimli mahtût nüsha, Macar asıllı müsteşrik Miklos Muranyi tarafından 1992-1995 yılları arasında tahkik edilmiştir. Mahtût nüshadaki rivayetler sûre tasnifli olmayıp İbn Vehb'in şeyhlerinden işittiği şekilde kaydedilmiştir. Muranyi, dipnotlarda rivayetlerin hangi ayetlere ait olduğuna dair bilgi verse de çalışmasında birtakım eksikler ve yanlışlar vardır. Bu sebeple tahkikin tek tek incelenmesi bir mecburiyet olmuştur. Tezin giriş kısmında Abdullah b. Vehb'in hayatı ve eserlerine kısaca değinilmiştir. Daha sonra İbn Vehb'in naklettiği tefsir rivayetlerini bir araya getiren eserindeki rivayetler sûre düzeniyle tasnif edilmiş; mahtût nüshadaki yıpranmadan dolayı eksik bırakılan bazı rivayetler tamamlanmıştır. Çalışma esnasında İbn Vehb'in, tek senedle şeyhinden aldığı tüm rivayetleri bir arada verdiği tespit edilmiştir. Bu rivayetlerin bazılarına Taberî ve İbn Ebî Hâtim'in eserlerinde bölünmüş olarak rastlanmış, bazıları ise sened muhafaza edilerek tarafımızdan bölünmüştür. Çalışmayı bir ileri boyuta taşımak maksadıyla eser Taberî ve İbn Ebî Hâtim'in eserlerindeki İbn Vehb rivayetlerinin İbn Vehb'in eserinde bulunan rivayetlerle karşılaştırılmış, aynı olduğu tespit edilenler dipnotta belirtilmiş, farklı olanlar metin içerisine alınmıştır. Böylece İbn Vehb rivayetlerinin bir araya toplandığı yeni bir kaynak meydana getirilmeye çalışılmıştır.