Acil servise başvuran periferik arter hastalarında charlson komorbidite indeksi ile prognoz tahmini

Giriş ve Amaç: Periferik arter hastalığı vücutta zamanla artan sistemik aterosklerozun bir sonucu olarak meydana gelir. Çoğunlukla geriatrik yaş grubunda görülmekte olup morbidite ve mortalitesi yüksek olması sebebiyle halk sağlığı açısından önemli bir problem teşkil etmektedir. Birçok hastanın klinik takibinde aktif olarak kullanılan Charlson komorbidite indeksi, komorbid hastalıkları olanlarda ölüm riskini tahmin etmede altın standart kabul edilmiş bir skorlama sistemidir. Çalışmada öncelikli amacımız Charlson komorbite indeksinin periferik arter hastalarının prognoz tahminindeki yeri ve kullanılabilirliğini araştırmaktır. İkincil amacımız ise COVID-19 hastalığı ve aşılanma durumu ile periferik arter hastalığı görülme sıklığı ve mortalitesi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma etik kurul onayı alınarak Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Polikliniğine Ocak 2018 ile Ekim 2023 tarihleri arasında başvuran ve klinisyen tarafından akut periferik arter hastalığından şüphelenilen olgularda retrospektif olarak gerçekleştirildi. Acil serviste periferik arter hastalığı bulguları olan ve ultrasonografi ya da tomografi ile değerlendirilip kalp ve damar cerrahisine konsülte edilen 18 yaşından büyük hastalar çalışmaya dahil edildi. Hastalar konsültasyon notlarından kalp ve damar cerrahının tedavi tercihine göre değerlendirilip sistemdeki eski tanıları ve bu hasta grupları için istenen rutin hemogram ve koagülasyon testlerindeki veriler yaş, cinsiyet, COVID-19 geçirip geçirmemesi ve COVID-19 aşısı yaptırma durumlarına ait bilgiler kullanılarak 6 aylık mortaliteleri değerlendirildi. Bulgular: Çalışma 197 hasta üzerinde gerçekleştirildi. Hastaların 130'u kadın, 67'si erkekti. Altı aylık takipte kadınların %40,8'inin yaşadığı, %49,3'ünün öldüğü erkeklerin %59,2'sinin yaşadığı ve %50,7'sinin öldüğü tespit edildi. Charlson Komorbidite indeksinin istatistiksel olarak mortalite üzerine yüksek derecede anlamlı olduğu (p< 0,001) ve indekste bir birim artışın mortalite riskini %30 artırdığı görülmüştür (OR:1.3 (%95GA: 1.14-1.4); <0,01). COVID-19 hastalığı geçirmenin COVID-19 dışı ölüm riski üzerine belirleyici bir etkisi olduğu ve COVID-19 geçirmenin mortalitenin bağımsız prediktörü olduğu anlaşılmıştır (OR:2.24 (%95GA: 1.2-4.47); 0,022). v Sonuç: Periferik arter hastalarının mortalitelerini belirlemek için klinik uygulanabilirliği basit ve kullanışlı olan Charlson komorbidite indeksinin tercih edilebileceği kanısına varıldı. COVID-19'un mortalite üzerine bağımsız bir risk faktörü olduğu ancak COVID-19 aşısı olmanın mortalite üzerine istatiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Akut periferik arter, Charlson Komorbidite İndeksi, Acil servis