Adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak gerekçeli karar hakkı ve hukuk davalarında bireysel başvuru uygulaması

Gerekçeli karar hakkı; adil yargılanma hakkının unsurlarından birini oluşturmakta ve adil bir yargılamanın yapılması bakımından önemli bir işlev üstlenmektedir. Nitekim gerekçeli karar hakkı; yargısal kararların makul ve tatmin edici gerekçeler içermesini zorunlu kılmakta ve bu yolla davanın tarafları yargılamada ileri sürdüğü iddia ve delillerin ne şekilde değerlendirildiğini, hukuk kuralları ve somut olay ile ulaşılan sonuç arasındaki mantıksal bağlantının ne şekilde kurulduğunu öğrenerek karardan tatmin olmakta, bu durum dava taraflarının ve bütün olarak toplumun yargı organlarına güven duymasını sağlamaktadır. Adil bir yargılamanın gerçekleşmesinde taşıdığı öneme bağlı olarak öğretide gerekçeli karar hakkı konusuna olan ilginin arttığı ve uygulamada da hakka ilişkin eğitim çalışmalarının ve meslek içi eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü görülmektedir. Taşıdığı bu önem nedeniyle tez çalışmasında hukuk davalarında gerekçeli karar hakkının teorik boyutu ve bireysel başvuru uygulaması konu edilmiştir. Tez çalışmasının amacı, gerekçeli karar hakkının adil bir yargılama bakımından taşıdığı öneme vurgu yaparak adil yargılanma hakkının unsurlarıyla olan ilişkisini açıklamak, gerekçeli karar hakkının hukuk davaları yönünden teorik boyutunu ve AYM-AİHM kararları çerçevesinde bireysel başvuru uygulamasını açıklayarak bu konuda verilen kararların objektif ve eğitici işlevine katkı sunabilmektir. Bu amaca yönelik olarak çalışmada adil yargılanma hakkı ve gerekçeli karar hakkının kavramsal çerçevesine ve tarihçesine yer verilmiş, adil yargılanma hakkının norm alanı ve unsurları açıklanarak bu unsurların gerekçeli karar hakkıyla ilişkisi irdelenmiş, gerekçeli karar hakkının hukuk davaları bakımından teorik boyutu, yargılama hukukuna katkıları açıklanarak hukuk davalarında gerekçeli karar hakkına ilişkin AYM-AİHM bireysel başvuru kararları konularına göre ayrılmak suretiyle inceleme konusu yapılmıştır. Çalışmada AYM ve AİHM kararlarına odaklanılmasının temel nedeni, her iki mahkeme tarafından verilen kararların hukuk sistemimize yön vermesi ve kararların insan hakları hukuku bakımından objektif ve eğitici işlevinin güçlü olmasıdır.