Afyonkarahisar ilinde patates üretiminin teknik ve ekonomik etkinliğinin analizi

Bu çalışmanın amacı; patates üretimi yapan işletmelerin teknik ve ekonomik etkinliklerinin belirlenmesi ve etkinsizliğe sebep olan faktörlerin belirlenerek işletmelerin etkinliklerini arttırmaya yönelik önerilerin geliştirilmesidir. Afyonkarahisar ilinin çalışma alanı olarak belirlenmesinde Türkiye'nin önemli patates üretim merkezlerinden biri olması etkili olmuştur. Çalışmanın ana materyalini tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 79 işletmeden anket yoluyla elde edilen veriler oluşturmuştur. Bu verilerin analiz edilmesinde "Veri Zarflama Analizi" ve "Stokastik Sınır Analizi" yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemler etkinlik skorlarının hesaplanmasında kullanılmakta olup, patates üretiminde etkinliği etkileyen faktörler "Tobit Regresyon Analizi" ve "Etkinsizlik Faktör Modeli" yöntemleriyle belirlenmiştir. Etkinlik analizlerinde değişkenler olarak patates verimi, işgücü, makine gücü, elektrik, saf azot, saf fosfor ve tohum kullanım düzeyleri kullanılmıştır. Etkinsizlik modellerinde değişkenler olarak yaş, eğitim, patates alanı, patates parsel sayısı ve borçluluk düzeyi yer almıştır. Araştırma sonuçlarına göre teknik etkinlik değerleri 0.690 ve 0.764, ekonomik etkinlik değeri 0.292'dir. İşletmelerde teknik etkinlik skorları ekonomik etkinlik skorlarına göre daha yüksek bulunmuştur. Bunun nedeni işletmelerin girdi miktar ve fiyatlarını göz önünde bulundurarak optimum girdi bileşimiyle üretim yapmamalarıdır. Etkinlik düzeyleri ile patates alanı, yaş ve borçluluk düzeyi arasında pozitif; eğitim, patates deneyim süresi ve patates parsel sayısı arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Ancak sadece patates alanı ve parsel sayısı arasındaki ilişki istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Patates üretiminde üretim masrafları 3521.53 TL/da, GSÜD 3556.06 TL/da, brüt kâr 660.42 TL/da, net kâr 34.53 TL/da ve nispi kâr 1.01 olarak hesaplanmıştır. 1 kg patatesin üretim maliyeti ise 0.96 TL olarak belirlenmiştir. Etkinliği düşük, maliyeti yüksek olan patates tarımında üreticilere optimum girdi bileşimini seçme konusunda eğitim çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi, Stokastik Sınır Analizi, Tobit Regresyon Analizi, Etkinlik Analizi, Üretim maliyetleri, Patates