Ahameniş Dönemi yazıtları ve Persler

Persler hakkında bilinen ilk kayıtlara Asurlulara ait MÖ 844 tarihli kitabelerde rastlanılmaktadır. Bu belgelerde Parsu olarak bahsedilen Persler Urmiye Gölü etrafında Medler ile birlikte bulunmuşlar, uzun bir süre Med hâkimiyetinde yaşamışlardır. Med kralı Astyages'in kızı ile I.Kambyses'in (MÖ 590-559) evliliğinden doğan ve daha sonraları 'büyük' ünvanını alacak olan II. Kyros, Persleri İmparatorluğa dönüştüren ve MÖ 558'de dağılma emareleri gösteren hanedanlığı toplayan isim olmuştur. II. Kyros, Mısır hariç bütün Yakındoğu'yu fethederek gücünü Orta Asya'ya kadar yaymıştır. Mısır da, II. Kyros'un oğlu II. Kambyses (MÖ 530-522) tarafından imparatorluk topraklarına katılmıştır. Onun halefi olan I.Dareios'un (MÖ 522- 486) iç isyanları bastırıp Pers egemenliğini daha da büyüttüğü ve hanedanın MÖ 331'de Büyük İskender tarafından yıkılana kadar hüküm sürmesini sağlayan yapıyı kurduğu bilinmektedir. Geniş bir İmparatorluğa sahip olan Ahameniş kralları, güçleri ve büyüklükleriyle uyumlu büyük anıtlar kurdurmuşlardır. Günümüzde bu anıtlardan geriye başkentlerde görülen saray harabeleri, mezarlar, kabartmalar ve yazıtlar kalmıştır. Uzun yıllar bu anıt ve yazıtlarla ilgili bilgisiz kalınmış ancak, XIX. yüzyılda yapılan bilimsel kazılar sonucunda kalıntıların ortaya çıkarılmasıyla bu konu aydınlanmaya başlamıştır. Ahameniş döneminden kalan anıtların tarihleri kesin bir şekilde tespit edilememiş bu nedenle ait oldukları hükümdarların zamanına göre tarihlenmiştir. Perslerin kullandığı yazılar uzun çabalar sonucunda çözülmüş ve bu konuda çok sayıda çalışma yapılmıştır. Yazıtlar, imparatorluk sınırlarına ilişkin kullanışlı bir satrap listesi içermekte, dönem hakkında bilgi verdiği gibi Pers dili hakkında da oldukça önemli bilgiler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: İran, Ahameniş, Yazıt, Pers