Ahmet Hâşim şiirlerinde zaman

Ahmet Hâşim (1884-1933), Türk edebiyatına hem şiir hem düzyazı türünde birbirinden değerli eserler kazandırmış Modern Türk Edebiyatının kendine özgü şair ve yazarlarındandır. Hayatı ve sıradışı kişiliği hakkında anı ve inceleme türünde birçok yazı yazılmasına rağmen şiirini inceleyen çalışmaların sayısı azdır. Mevcut çalışmalarda da adı sıklıkla sembolizm ve empresyonizm akımlarıyla anılan Hâşim'in, şiirleriyle ilgili çalışmalarda yapılan çıkarımların, şiirlerin ?sembolist? ya da ?empresyonist? oldukları tespitiyle sınırlı kaldığı gözlenir. Söz konusu iki akımın Hâşim şiirini dilsel düzlemde nasıl etkilediği ya da içerik boyutunda izleklerin oluşumuna ne getirdiği üzerine derinlemesine analizin yapılmaması eleştirel bir tıkanmaya yol açmıştır. Hâşim, her ne kadar poetikasını açıkladığı yazılarında şiirlerinin ?anlaşılmak için değil duyulmak için vücut bulduğunu? ifade etmiş olsa da gerek yaşadığı dönemde gerekse günümüzde şiirlerine anlamsızlık atfedilerek edebiyat eleştirisi tartışmalarının hep ekseninde yer almış isimlerden biri olmuştur. Şairin şiirlerinde Zaman olgusunun inceleneceği bu çalışma, şair için şimdiye kadar söylenmeyeni söyleme amacındadır. Hâşim'in şiirlerini anlamlandırma sorunsalı bağlamında yeni bir adım olarak değerlendirilebilir.Sembolizmin ve empresyonizmin etkilerine bağlı olarak, Ahmet Hâşim şiirinde iki farklı zaman tasarımı vardır. Sembolist şiirlerinde öznel, eşsüremli ve ölçülemez bir zaman anlayışı bulunurken; empresyonist şiirlerinde nesnel, ölçülebilen ve ilerleyen zaman anlayışı hâkimdir. Sembolist şiirlerde, anlamın tamamlanmamış olması ve sembollerin geniş çağrışımlarıyla ?Çevrimsel Zaman?a gönderme yapılması, tezin kuramsal arka planınında Bergson felsefesinin zaman anlayışında temel kavramlar olan?Durée? ve ?Bellek?in açımlanmasını gerektirmiştir. Empresyonist şiirlerinde ise imgelerin resmetme gücüyle, sinematografik bir anlatımla, çizgisel zamanın bir karede dondurulmaya çalışıldığı kesitler görülür. Çizgisel zaman tasarımının bulunduğu bu şiirlerde de görsel bir öge olarak imgenin hem dilsel düzlemdeki yeri hem de izleklerin oluşumuna etkisi zaman bağlamında incelenecektir.Anahtar Sözcükler: Zaman, Çevrimsel Zaman, Durée, Bellek, Çizgisel Zaman, Melâl, Sembolizm, Empresyonizm