Ahıskalı Ali Haydar Efendi'nin hayatı, şahsiyeti ve tasavvufî görüşleri

Ahıskalı Ali Haydar Efendi'nin hayatını konu edinen bu çalışma, temel üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ali Haydar Efendi'nin kronolojik esasa göre hayatı ele alınmaktadır. İkinci bölümde içtimaî, siyasi, idari duruşu, zahirî ilimlerdeki konumu ve ilmî faaliyetleri ve tasavvufî anlamda geleneği ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bazı tasavvufi kavramlara dair kendisinden nakledilen görüşlere yer verilmiştir. Ali Haydar Efendi, Osmanlı Devleti'nin son döneminde ilmiye sınıfının önemli simâları arasında yer almaktadır. Meşihatta Telif Heyeti kurucu başkanlığı yapmış olması, padişahlara huzur hocalığı yapacak kadar saray ile irtibatının güçlü olması devlet adamlığı vasfını öne çıkarmaktadır. Zahirî ilimlerde olan vukûfiyetine örnek olarak, fıkıh ilmindeki maharetini gösteren "Dört Mezhep Müftüsü" lakabı ve ayetlere yaptığı işârî tefsirler ilmî kişiliğini göstermektedir. Nakşbendî Tarikatı'nın Halidiye kolunun temsilcisi Yanyalı İsmet Efendi'nin tasavvufî geleneğini sürdürmesi ve kendisinden sonra Türkiye'nin etkin tarikatlarından İsmailağa Cemaati'ni oluşturan Mahmud Efendi'yi yetiştirmesi de onun bir mutasavvıf olarak hayatının incelenmesi için yeterli argümanlardır. Çalışma, hayatını incelediğimiz şahsın Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinin alimlerinden olması açısından dönemin tasavvuf dünyasına ışık tutması ve arkasında günümüzde iz düşümünü taşıyan bir cemaat bırakması açısından da Türkiye'nin tasavvuf haritasının anlaşılması için önem arz etmektedir. Anahtar Kavramlar: Tasavvuf, Ahıskalı Ali Haydar, Nakşbendi, Tarikat, Cemaat, İsmailağa.