Aile hekimliği hizmetlerinde üçüncü basamağa yönelme: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği poliklinik tercihlerinin sosyal ve sistemtemelli nedenleri

Giriş ve Amaç: Sağlık sistemlerinin etkinliği, bireylerin sağlık hizmetine erişimi ve hizmetten memnuniyet düzeyiyle doğrudan ilişkilidir. Türkiye'de birinci basamak sağlık hizmetlerinin temelini oluşturan aile hekimliği uygulaması, koruyucu ve tedavi edici hizmetlerin bütüncül sunumunu hedeflemektedir. Ancak son yıllarda, özellikle büyük şehirlerdeki üçüncü basamak hastanelerdeki polikliniklere yönelimde belirgin bir artış gözlenmektedir. Bu yönelimin ardında yatan toplumsal, yapısal ve bireysel faktörlerin belirlenmesi, sağlık hizmeti kullanımındaki tercih eğilimlerinin anlaşılması açısından önem arz etmektedir. Özellikle bireylerin kendi kayıtlı aile sağlığı merkezleri yerine neden hastane bünyesindeki aile hekimliği polikliniğini tercih ettikleri sorusu, hem hizmet sunumunun verimliliği hem de birinci basamağın işlevselliği açısından değerlendirilmesi gereken bir alan olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'nde hizmet sunan aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin sosyodemografik özellikleri, başvuru nedenleri ve hizmete yönelik algılarını değerlendirmek; ayrıca aile sağlığı merkezlerinin tercih edilmemesine yol açan dinamikleri irdeleyerek elde edilen bulguları mevcut literatür ve sağlık politikaları çerçevesinde tartışmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu tanımlayıcı ve analitik nitelikteki kesitsel araştırma, Şubat – Mayıs 2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 300 birey ile yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik özellikler, başvuru nedenleri ve aile hekimliği hizmetlerine yönelik algıları içeren anket formu aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 26.0 Programı ile gerçekleştirilmiş; normal dağılım Shapiro- Wilk testi ile değerlendirilmiştir. Kategorik değişkenler Ki-kare testiyle, sürekli değişkenler Mann- Whitney U ve Kruskal- Wallis testleriyle analiz edilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırma sonuçlarına göre, bireylerin başvuru nedenleri yaş, cinsiyet, eğitim ve kronik hastalık öyküsüne göre anlamlı farklılık göstermektedir. Kronik hastalığı olan bireylerin daha çok reçete yenileme, rapor düzenleme ve izlem amacıyla başvurduğu; kronik hastalığı olmayanların ise akut semptomlar ve belge düzenlemeleri gibi kısa süreli ihtiyaçlarla başvuru yaptığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bireylerin aile hekimine yönelik hizmet algıları da morbidite durumlarına göre değişmekte olup, kronik hastalığı olan bireylerin daha çok muayene olma ve reçete yazılması alanlarında güven duyduğu; koruyucu, psikososyal ve yönlendirici hizmetlerde ise güven düzeylerinin görece düşük olduğu belirlenmiştir. Aile sağlığı merkezine başvurmama nedenleri arasında hastane personeli olma durumu ilk sırada yer alırken; ulaşım zorlukları, tetkik yetersizlikleri ve başka birimde randevu olması diğer başlıca etkenlerdir. Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ni tercih etme nedenleri arasında ise erişim kolaylığı, kısa bekleme süresi, hizmet kalitesi ve hekimle iletişim kolaylığı öne çıkan etmenler olarak belirtilmiştir. Sonuç: Çalışmanın sonuçları, üçüncü basamakta konumlanan aile hekimliği polikliniklerine yönelimin, bireysel sağlık durumu ve sistemsel işleyişle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle kronik hastalığı olan bireylerin uzman hekimle kurduğu düzenli ilişki nedeniyle birinci basamağı ikincil plana aldığı; buna karşılık genç ve sağlıklı bireylerde daha çok akut semptomlar, belge temini, rapor alınması gibi kısa süreli ve işlem odaklı ihtiyaçlarla sınırlı kaldığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, aile hekimliğinin koruyucu sağlık hizmetlerindeki rolünü güçlendirecek yapısal iyileştirmeler, halkla iletişim stratejileri ve hizmet içi eğitimler büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Sağlık Hizmeti Kullanımı, Üçüncü Basamak, Sosyodemografik Özellikler, Hizmet Algısı