Aile hekimliğine başvuran erişkin yaş gurubunda, gündüz uykululuk hali ve obstrüktif uyku apnesi farkındalığının değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmada, birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuran 18–65 yaş aralığındaki bireylerde Obstrüktif Uyku Apnesi (OUA) farkındalığının, gündüz aşırı uykululuk hali ile ilişkili semptomların ve sosyodemografik-etiyolojik faktörlerin değerlendirilmesi amaçlandı. Ayrıca, Berlin Anketi, STOP-Bang ve Epworth Uykululuk Ölçeği gibi tarama testlerinin farkındalık düzeyi ile ilişkisi incelendi. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan bu araştırmaya Konya ili Ereğli ilçesi 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezine 01.01.2024–01.07.2024 tarihleri arasında başvuran, gönüllülük esasına göre katılmayı kabul eden 18–65 yaş arası 375 birey dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik bilgi formu, OUA farkındalık anketi, Berlin Anketi, STOP-Bang ve Epworth Uykululuk Ölçeği uygulandı. Veriler SPSS 25.0 programında analiz edildi, kategorik değişkenler için ki-kare testi, sürekli değişkenler için t-testi ve ANOVA kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 43,12±11,0 yıl olup, %51,2'si erkekti. Berlin Anketi'ne göre bireylerin %21,6'sı yüksek risk grubundaydı. Yüksek risk grubunda yaş ortalaması daha yüksek, erkek cinsiyet oranı fazla, boyun çevresi, kilo ve VKİ değerleri belirgin şekilde daha yüksekti. STOP-Bang sonuçlarına göre katılımcıların %31,5'i orta ve yüksek risk grubundaydı; erkek cinsiyet, ileri yaş, obezite ve geniş boyun çevresi ile anlamlı ilişkiliydi. Epworth Uykululuk Ölçeği'ne göre bireylerin %16'sında aşırı gündüz uykululuğu saptandı, ancak bu durum Berlin ile ilişkili iken STOP-Bang ile anlamlı bulunmadı.Farkındalık açısından katılımcıların %67,5'i OUA'yı duymuştu, fakat tanı bilgisi olanların oranı %36, polisomnografi (PSG) bilgisine sahip olanların oranı %17, CPAP cihazı kullanan tanıdık bilgisine sahip olanların oranı ise %19 idi. Eğitim seviyesi yükseldikçe, sağlık çalışanı veya eğitimci olmak ve gelir düzeyinin artmasıyla farkındalık düzeyinin belirgin şekilde yükseldiği görüldü. OUA'yı bilenlerde kilo, VKİ ve bel çevresi gibi antropometrik ölçümlerin daha düşük olduğu saptandı. Klinik açıdan, hipertansiyon ve burun tıkanıklığı yüksek risk grubunda anlamlı şekilde daha sık bulundu; kardiyovasküler hastalıklar da bu grupta daha yaygındı. Sonuç: Çalışmamız, birinci basamak sağlık hizmetine başvuran bireylerde OUA farkındalığının sınırlı düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Eğitim, meslek ve gelir düzeyi farkındalığın en güçlü belirleyicileri arasında yer almaktadır. OUA riskini artıran obezite, hipertansiyon ve nazal tıkanıklık gibi faktörler farkındalığı ve tanı sürecini doğrudan etkilemektedir. Berlin ve STOP-Bang ölçeklerinin birbirleriyle güçlü uyum gösterdiği, Epworth Uykululuk Ölçeği'nin ise özellikle subjektif semptomlarla ilişkili olduğu bulunmuştur.Sonuç olarak, OUA farkındalığının artırılması, erken tanının sağlanması ve riskli bireylerin polisomnografi merkezlerine yönlendirilmesi için birinci basamak sağlık hizmetlerine önemli görevler düşmektedir. Halk sağlığı eğitim programlarının yaygınlaştırılması, özellikle düşük eğitim ve gelir düzeyine sahip gruplarda farkındalığın artırılmasına katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Obstrüktif uyku apnesi, farkındalık, birinci basamak sağlık hizmeti, sosyodemografik özellikler.