Ajuga vestita ve Ajuga xylorrhiza bitkilerinin petrol eteri, aseton ve metanol ekstrelerinin bazı biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi

Bu çalışmada, Diyarbakır çevresinden toplanan endemik Ajuga vestita BOISS. ve Ajuga xylorrhiza KIT TAN bitkilerine ait petrol eteri, aseton ve metanol ekstrelerinin antimikrobiyal, antioksidan, antikolinesteraz, mutajenik ve antimutajenik aktiviteleri araştırılmıştır.Ekstrelerin antimikrobiyal aktiviteleri disk difüzyon yöntemi kullanılarak,patojenik dört bakteri (gram pozitif Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 ve gram negatif Staphylococcus aureus ATCC 25923, Streptococcus pyogenes ATCC 19615) ve bir maya (Candida albicans ATCC 10231) üzerinde test edilmiştir. Her iki bitkinin aseton ekstresi S. pyogenes üzerinde orta derecede antimikrobiyal aktivite göstermiştir. Ayrıca A. xylorrhiza aseton ekstresi E. coli üzerinde orta derecede, metanol ekstresi de P. aeroginosa üzerinde düşük derecede aktivite göstermiştir ki, bu değer pozitif kontrol olarak kullanılan vankomisinin aynı mikroorganizmalar üzerindeki etkisinden daha yüksektir. Ekstrelerin toplam fenolik miktarları pirokatekole, toplam flavonoit miktarları kersetine eşdeğer olarak tayin edildikten sonra antioksidan aktiviteleri ß-karoten renk açılım, DPPH serbest radikali giderim, ABTS ve CUPRAC yöntemleri kullanılarak belirlendi. Ekstreler genel olarak yüksek antioksidan aktivite göstermiştir. Öyle ki; bazı ekstreler pozitif kontrol olarak kullanılan BHT ve ?-tokoferolden daha yüksek aktivite göstermiştir.Antikolinesteraz aktivite Ellman yöntemi kullanılarak asetilkolinesteraz (AChE) ve bütürilkolinesteraz (BChE) enzimlerine karşı belirlenmiştir. Her iki bitkinin aseton ekstreleri için antikolinesteraz aktivite testi sonucunda ekstrelerin standart olarak kullanılan galantamine göre yüksek derecede aktif olduğu sonucuna varılmıştır. A. vestita petrol eteri ve A. xylorrhiza metanol ekstreleri asetilkolinesteraz enzimine karşı galantamine çok yakın aktivite göstermiştir.VIIIEkstrelerin mutajenik ve antimutajenik özellikleri Salmonella/mikrozom kısa zamanlı test sistemi kullanılarak araştırılmıştır. Mutajenite deneyleri S9 varlığında ve yokluğunda Salmonella typhimurium TA98 ve TA100 suşu üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda test edilen ekstrelerin uygulanan konsantrasyonlarda mutajenik etki göstermediği, buna karşın ekstrelerin bazı konsantrasyonlarının NaN3 ve Daunomycine mutajenlerine karşı %0.59 (TA98?A. vestita metanol ekstresi?100 ?g/petri) ile %91.75 (TA100? A. vestita petrol eteri ekstresi ?500 ?g/petri) oranları arasında antimutajenik etki gösterdiği belirlenmiştir.Bu tez çalışması ile A. vestita ve A. xylorrhiza söz konusu biyolojik aktiviteler açısından ilk kez araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ajuga vestita, Ajuga xylorrhiza, Antimikrobiyal Aktivite, Antioksidan Aktivite, Antikolinesteraz Aktivite, Mutajenite, Antimutajenite, Salmonella/Mikrozom Test