Akıl ve bilgi bağlamında Fârâbî'nin erdemli toplumu ve modern bilgi toplumunun karşılaştırması

Fârâbî (ö.950) düşüncesinde insanın bilgi ve deneyimlerinin metafiziksel olana ihtiyacı vurgulanmaktadır. Buna göre, insan; akıl, bilgi, inanç ve erdem ile ilişkisi olan bir yapıyla var olmaktadır. İslam düşünce tarihinde birey, toplum ve devlet kavramlarını belli bir sistem içerisinde ele alan ve bu sistemi ontoloji-kozmoloji öğretisi ile başarılı bir şekilde ilişkilendiren Fârâbî'nin eserleri merkeze alınarak bilginin, bireysel yönü ve toplumsal yönü ele alınacaktır. El-Medinetü'l-Fazıla eserinde "erdemli" toplum kavramıyla tanımlanan bu toplumsal yönde, insanın akıl ile üstünlük sağlaması ve ancak bilgiyle yegâne amacına ulaşabileceği kabul edilmektedir. Modern bilgi toplumuna gelince, tarihi süreç içerisinde değişen bilgi anlayışını ve günümüzde inanç-bilgi ilişkisini anlamak adına ele alınacaktır. İnancın yerini zamanla bilimsel bilgiye bırakması; insanın akıl bağlamında gelişim gösterdiği, bilgi bağlamında bilimsel olarak ilerlediği düşüncesi yer almaktadır. Bu durum ilk bakışta metafiziksel olana ihtiyaç olmadığı izlenimi vermektedir. Bu bağlamda, erdemli toplum yapısının bundan daha farklı bir bilgi ve inanç ilişkisi sunduğu ve bunun modern bilgi toplumu anlayışında nasıl bir karşılığı olduğu ele alınacaktır. Çalışmanın birinci bölümü erdemli toplum başlığı altında Fârâbî'nin önce sudûr teorisi, daha sonra sırasıyla bilgi, ahlâk ve erdem anlayışları bulunmaktadır. Tüm anlayışlarının teorik ve pratik olarak karşılığını bulduğu erdemli toplum ise birinci bölümün son başlığıdır. İkinci bölüm, bilgi toplumunu anlamak açısından Aydınlanmayla başlayan bir süreci içermektedir. Modern toplum olarak adlandırılan bilgi ve ahlâk anlayışları farklı başlıklarla ele alınmaktadır. Son olarak bilgi toplumunun ortaya çıkışı ve bu toplumdaki bilgi ve ahlâk anlayışından bahsedilmektedir. Üçüncü bölüm, tezin son bölümüdür. Erdemli toplum ve bilgi toplumu, tez boyunca başlıklar halinde ele alınan âlem tasavvuru, akıl ve bilgi kavramı, ahlâk yaklaşımları sırasıyla karşılaştırılmıştır.