Alevilik ve Bektaşilik inanç ve ritüellerinin din antropolojisi açısından değerlendirilmesi

Din araştırmalarında bugüne kadar kural koyuculuk (normativizm) ve tasvircilik (descriptivizm) olarak iki türlü akımla karşılaşılmıştır. İlahiyat-kelam ve din bilimlerinde çalışanlar, bu iki akıma bağlanmışlardır. Herhangi bir dinin bilgilerini sadece "öğretme ve uygulatma" amacıyla ilahiyat-kelam dalıyla ilgilenenler birinci akım ile çalışırken, din veya dinleri "bilimsel" olarak ele alıp inceleyenler de ikinci akım ile çalışmaktadırlar. Tasvircilik akımına giren din bilimleri arasında din sosyolojisi, din psikolojisi, din antropolojisi, dini folklor, din felsefesi, dinler tarihi ve karşılaştırmalı dinler tarihi bulunmaktadır. Ancak bilimin gelişmesinden dolayı doğal olarak ihtiyaca binaen, bunların dışında başka bir akım olmalı idi: "Anlamak". Bu çalışmada Alevilik ve Bektaşilik gibi İslam öncesi ve sonrası sahip olduğumuz zengin kültürümüzün ürünü olan bir konu incelenmiştir. Bu yapılırken yukarıda ifade edilen ihtiyaca binaen Alevilik ve Bektaşiliği anlamak üzere yola çıkılmıştır. Çalışmamız Alevilik ve Bektaşilik inanç ve ritüellerinin din antropolojisi açısından değerlendirilmesini konu edinmektedir. Şüphesizki alt kollarında birden fazla grup olan Alevilik ve Bektaşilik zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Çalışmamız herhangi bir bölgeyi, bir şehri veya bir köyü esas almamaktadır. Esas alınan Alevilik ve Bektaşilik mensuplarının tümünün kabul ettiği inanç ve ritüellerdir. Çalışmamız girişinde araştırmamızın konusu, amacı ve yöntemi belirtilmiştir. Kavramsal ve kuramsal çerçeve olarak isimlendirdiğimiz birinci bölümde gerek din antropolojisi için gerekse de Alevilik ve Bektaşilik için önemli olan bazı temel kavramlara yer verilmiştir. Birinci bölümde aynı zamanda din antropolojisinin tarihsel gelişim süreci ve teorileri belirtilmiştir. İkinci bölümde Alevilik ve Bektaşilik inançları ve ritüelleri iki ayrı alt bölüm olmak üzere din antropolojisi açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma, Alevilik ve Bektaşiliğin inanç ve ritüellerine kültürel bir perspektiften bakmayı amaçlamaktadır. Din sosyolojisi, dini toplumsal bir yapı olarak incelerken, din antropolojisi ise dinin kültürel örüntülerine odaklanır. Din antropolojisi, bu incelemeyi yaparken kültürel süreçleri, ilgili kültürün kökenlerini ve kültürler arası etkileşimleri temel alır.