Alkol bağımlılığı sorunu olanların çocuklarının hayatta kalma rolleri ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlilik çalışması

Bu araştırmanın amacı, alkol bağımlılığı sorunu olan ebeveyne sahip ergenlerin psikososyal durumlarını değerlendirmek amacıyla Devine ve Braithwaite (1993) tarafından geliştirilen "Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Hayatta Kalma Rolleri Ölçeği'nin (The Survival Roles of Children of Alcoholics Scales) Türk toplumu için geçerlilik ve güvenilirliğini belirlemek amacıyla metodolojik bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın veri toplama aşaması Ege Üniversitesi Hastanesi Bağımlılık Polikliniği ve Manisa Ruh Sağlığı Ve Hastalıkları Hastanesi Bağımlılık Polikliniği'nde Mart 2015-Temmuz 2015 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, 1 Mart 2014-1 Temmuz 2015 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Hastanesi Bağımlılık Polikliniği, Manisa Ruh Sağlığı Ve Hastalıkları Hastanesi Bağımlılık Polikliniği'nde tedavi ve rehabilitasyon amacıyla kayıtlı bulunmakta olan alkol bağımlılarının araştırmanın örneklem seçim ölçütlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 12-24 yaş arasındaki 277 alkol bağımlısı ebeveyne sahip ergen çocuk oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Tanıtıcı Bilgi Formu ve Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Hayatta Kalma Rolleri Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin dil eşdeğerliğinin sağlanması için Türkçe' ye çevirisi ve geri çevirisi yapılmıştır. İçerik geçerliliği çalışmasında ise uzman görüşü alınmış, bu doğrultuda gerekli düzenlemeler yapılmış Kendall Uyuşum Katsayısı korelasyon testi uygulanarak ölçeğin içerik geçerliliği saptanmıştır (Kendall's Wa = 0.333, χ²=26.000, df=26, p=.463). Ölçeğin pilot uygulamasının ardından ilk olarak örneklem grubuna uyan alkol bağımlılığı sorunu olan ailelerin telefon numaraları ve iletişim bilgilerine ulaşılmış, ebeveyn ile görüşülerek gerekli izinler alındıktan sonra ergenlerle telefonda veriler toplanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliği çalışması için faktör analizi yapılmış, Sorumluluk Sahibi Çocuk alt ölçeği, İçe Kapanık Çocuk alt ölçeği, Asi Çocuk alt ölçeği, Yatıştırıcı Çocuk alt ölçeği ve Komiklik Yapan Çocuk alt ölçeği olmak üzere orijinal ölçeğe uyumlu beş faktör saptanmıştır. Ölçeğin güvenilirlik çalışmasında ilk olarak toplam puan korelasyonları incelenmiş tüm maddelerin korelasyon değeri 0.20' nin üzerinde olup madde toplam puan korelasyonlarının p<0.001 düzeyinde anlamlı olduğu saptanmıştır. Ölçek orijinal madde sayısı olan 27 madde de kalmıştır. Ölçeğin alt ölçek Cronbach Alpha değerleri ise .94, .84 arasında olup, ölçek ve alt ölçekler kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık göstermiştir. Ölçeğin zaman karşı değişmezliğini belirlemek için birinci uygulamadan iki hafta sonra ölçek 30 ergene tekrar uygulanmıştır. Birinci ve ikinci uygulama arasındaki toplam puan korelasyonları karşılaştırıldığında test -tekrar test ölçek toplam puanı r =.76 olduğu ve arasındaki ilişki ileri derecede anlamlı bulunmuştur. Sonuç olarak; "Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Hayatta Kalma Rolleri Ölçeği" Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. Anahtar kelimeler: alkol bağımlılığı; ebeveyn alkolizmi; geçerlilik; güvenirlilik