Allah inancı-ahlak ilişkisi: Din eğitimi bağlamında bir inceleme

Bu çalışma İslam düşüncesi doğrultusunda inanç ile ahlak arasındaki ilişkiyi ve bunun günümüz insanındaki tezahür biçimlerini din eğitimi bağlamında tartışmayı amaçlamaktadır. Bu ilişkinin mahiyetinin biri düşünsel, diğeri pratik olmak üzere iki şekilde açığa çıkarılması mümkündür. Allah inancı ile ahlak arasında güçlü bir bağ kuran kadim geleneğimize ait yaklaşımlar tezin teorik çerçevesini oluşturmaktadır. Buradan hareketle çalışma Allah inancının ahlakî eylemlere pozitif etki ettiği, ahlakî eylemlerin de Allah inancını güçlendirdiği iddiasını taşımaktadır. Bu doğrultuda gerçekleşen Allah inancına dayalı ahlak eğitimi ve ahlaka dayalı inanç gelişiminin ise din eğitimine inanç-ahlak ilişkisini pratikte kurma imkânı sunabileceği düşünülmektedir. Bu bağlamda tabakalı örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenen Allah'a inanan, çeşitli öğrenim düzeylerine sahip, farklı meslek gruplarından, İstanbul'da yaşayan 25-35 yaş arası kadın ve erkeklerden oluşan 42 genç yetişkin ile mülakat tekniğiyle görüşmeler yapılarak nitel araştırma gerçekleştirilmiş, bulgular yapılandırıcı içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Tezin pratik kısmını oluşturan nitel araştırma bulguları, inanç ile ahlak arasındaki ilişkinin günümüz insanında yeterince kurulamadığını ve din eğitiminin bu hususta olumlu bir etkiye sahip olmadığını göstermektedir. Allah inancının yanında vicdan, fayda, haz ve akıl gibi beşerî faktörlerin de ahlakın kaynağı olarak kabul edildiği, dolayısıyla inanç-ahlak ilişkisinde "parçalı ahlak anlayışı"nın ortaya çıktığı görülmektedir. Mevcut ahlak teorilerinin dışında yeni, özgün ve karma bir form kazanan bu anlayışta, inanç ile eylem ya da bilgi ile eylem arasındaki ilişkinin mutlaklığı ahlaka yansımazken bazen inanç paranteze alınarak eylemde bulunulup bazen de şartlara göre ahlakilik askıya alınabilmektedir. İnancın aklî temellendirmelerden uzak, taklit aşamasında kalması Yaratıcı ile yeterince güçlü bir bağ kurulmasına, dolayısıyla inancın ahlaka pozitif etki etmesine engel teşkil etmektedir. Yaratıcı ile kurulan ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik irtibatın gerçekleş/e/memesine bağlı olarak ortaya çıkan bu durumda ise ahlakilik, çoğunlukla Allah'ın insan ile ilişkisindeki mütekabiliyetlik esasına dayandırılarak gerçekleşmektedir. İslam düşünce geleneğinden beslenerek kişinin inanç-ahlak tasavvurunu inşa eden ve onun, yaratılışına uygun biçimde yetkinleşmesine olanak tanıyan bir din eğitimi yaklaşımı ise bu bağın güçlendirilmesinin bir imkânı olarak değerlendirilebilir.