Alışveriş merkezlerinin erişilebilirliğinin irdelenmesi: Konya ili örneği

Dünya çapında engelli nüfusu göz ardı edilemeyecek kadar yüksektir. Bu çokluk, engelli bireyler için resmî alanlardan sosyal alanlara kadar birçok açıdan düzenlemeler yapmayı gerektirmektedir. Bu düzenlemeler, çoğunlukla mimarları ilgilendiren konulardan oluşmaktadır. Öncelikle alışma kapsamında engelli ve hareket kısıtlılığı olan bireylerin topluma uyum sağlaması ve kamusal alanlara eşit erişebilmesi için gerekli koşulların ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaçla konunun daha iyi anlaşılması için "engelli, hareket kısıtlılığı, alışveriş merkezi ve erişilebilirlik" kavramları tanımlanmış ve çalışmayla ilişkilendirilmiştir. Engelli grupları, "zihinsel, işitme, görme, ortopedik engeller ile dil ve konuşma bozuklukları" başlıkları altında değerlendirilip açıklanmıştır. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde erişilebilirlik konusunda yapılmış makaleler ve tezler özetlenerek bu araştırma ile doğrudan ilişkili kısımları detaylandırılmıştır. Engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çalışmaların önemi vurgulanmıştır. Bu çalışmanın kapsamında nitel araştırma yöntemi ve betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Tezin alan çalışmasında Konya'da bulunan 4 büyük AVM örneklem olarak seçilmiş, Erişilebilirlik Kılavuzu'ndaki standartlara göre değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda çalışma; Novaland AVM, Kulesite AVM, Konya M1 AVM ve Kentplaza AVM'yi kapsamaktadır. Dünyada ve Türkiye'de erişilebilirlikle ilgili yasal düzenlemeler (İnsan Hakları Evrensel Bildirisi, Engelliler Hakkında Kanun, Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği) incelenmiştir. Bu uluslararası ve ulusal düzenlemelerin hedefledikleri amaçlar eşliğinde erişilebilirliğin gerekliliği vurgulanmıştır. Erişilebilirlik Kılavuzu kapsamındaki temel tasarım kuralları, bina girişleri, otoparklar, kapılar, pencereler, tuvaletler, dolaşım alanları, alarm-tesisat-işaretleme gibi konular açıklanmıştır. Bununla beraber Novaland AVM, Kulesite AVM, Konya M1 AVM ve Kentplaza AVM engelli grupları temelinde erişilebilir olup olmamaları açısından değerlendirilmiştir. Bina girişleri, dolaşım alanları, tuvaletler, otoparklar ve sosyal alanlar incelenmiş; olumlu ve olumsuz yönler tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda Konya'daki AVM'lerin erişilebilirlik açısından genel olarak yetersiz olduğu ortaya konmuştur. Ulaşım, yönlendirme, tuvaletler, sosyal alanlar gibi konularda iyileştirme önerileri sunulmuştur. Engelli bireylerin topluma entegrasyonu için erişilebilirliğin sağlanması gerekliliği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Alışveriş Merkezi, Engelli, Engellilik, Engelli Grupları, Erişilebilir Mekân, Erişilebilirlik