Alzheimer hastalarına bakım veren yakınlarının duygusal tepkilerinin değerlendirilmesi

ALZHEİMER HASTALARINA BAKIM VEREN YAKINLARININ DUYGUSAL TEPKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Giriş ve Amaç: Dünya nüfusu hızla yaşlanmaktadır ve buna bağlı olarak ileri yaşta görülen hastalıklar daha sık karşımıza çıkmaktadır. Bunların en başında da demans ve demansın en sık nedeni olan Alzheimer hastalığı gelmektedir. Bu hastaların bakımı ve bakım veren üzerinde oluşan yük önemli bir toplum sağlığı problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla beraber Alzheimer hastalığının doğası gereği yaşanılan sürekli kayıplar bakım verende 'muğlak bir kayıp' duygusu yaşatmakta ve bu da ölüm öncesi yas sürecini başlatmaktadır. Ölüm öncesi yas süreci hakkında yeterince çalışma yapılmadığından, çok iyi tanımlanamamış ve depresyon gibi hastalıklarla çoğu zaman karıştırılmıştır. Bu bağlamda çalışmamızda bakım verenin yükünü, yaşadığı duygusal deneyimleri ve ölüm öncesi yas sürecini daha iyi anlamak ve bu konuda daha kapsamlı ve etkili çözüm önerileri sunmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız, evrenini Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Evde Sağlık Birimi'nde kayıtlı olan 257 Alzheimer hastasının birinci derecede bakımından sorumlu ve ücret almaksızın bakım veren yakınlarının oluşturduğu kesitsel bir çalışmadır. Araştırma verileri Sosyo-demografik Veri Anketi ve Marwit-Meuser Bakım Veren Yas Ölçeği aracılığıyla elde edilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences, version 25) istatistik programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 257 katılımcının yaş ortalaması 54,73'tür. Katılımcıların %63,81'i kadın; %62,65'i üniversite ve üstü eğitim düzeyinde; %35,41'i çalışmakta; %61,87'sinin bakım verdiği kişi annesi; %59,53'ünün bakım verdiği yakınının hastalığı ileri düzeydedir. Katılımcıların %44,75'inin en az bir kronik hastalığı olduğu ve bakım verme sürelerinin ortalama 6,51 yıl olduğu bulundu. Kadın katılımcılarda, erkeklere göre MMBYÖ-KF toplam puanı anlamlı yüksek bulundu (p<0,01). Geliri giderinden az olan bireylerin MMBYÖ-KF toplam puanı, geliri giderine eşit olanların MMBYÖ-KF toplam puanına göre anlamlı yüksek bulundu (p<0,05). İlköğretim mezunlarının bakım verme süresinin, lise ve üniversite mezunlarının bakım verme süresine göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha uzun olduğu görüldü(p<0,01). Sonuçlar: Demans/Alzheimer hastalarına bakım veren yakınların karşılaştığı bakım verme yükü hem fiziksel hem duygusal açıdan oldukça yoğun bir süreci ifade etmektedir. Özellikle kadın bakım verenlere daha fazla destek programları planlanmalıdır. Birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında bakım verenlerin bireyselleştirilmiş ihtiyaçları da baz alınarak hayata geçirilmelidir. Bu tez, bakım verenlerin yaşadığı bu zorlu deneyimi anlamak ve hafifletmek amacıyla bireyselleştirilmiş destek programları ve duygusal destek sağlama ihtiyacını vurgulamaktadır. Ayrıca, Aile Hekimliği ve biyopsikososyal yaklaşımın bu bağlamda önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Hekimler ve diğer sağlık çalışanları sadece hastanın değil, aynı zamanda bakım verenin ihtiyaçlarına da duyarlı bir şekilde yaklaşarak, bütüncül bir sağlık hizmeti sunabilirler. Bu çerçevede, Aile Hekimliği ve biyopsikososyal yaklaşımın, Demans/Alzheimer hastalarına bakım verenlerin desteklenmesinde kritik bir unsur olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, Alzheimer hastalığı, Bakım süreci, Demans, Sağlık hizmetleri