Amaranthus palmerı S. Wats.'ın Gediz Havzasında yaygınlıkve yoğunluğu ile havzada önemli olan bazı tarla bitkilerinde kimyasal mücadele olanaklarının araştırılması

Amaç: Bu tez çalışmasının amacı Türkiye'de son yıllarda yaygınlaşan ve gittikçe önemi artan istilacı karakterli bir yabancı ot türü olan Amaranthus palmeri'nin Gediz Havzasında haritalanması ve yayılmasının önlenmesi açısından da kimyasal mücadele olanaklarının araştırılmasıdır. Materyal ve Yöntem: Çalışmalar survey, saksı ve tarla çalışmaları olarak yürütülmüştür. Survey alanını Gediz Havzası oluşturmaktadır. Surveyde A. palmeri kültür bitkisinde rastlanıldığında kaplama alanı değerlendirilmiş; kültür bitkisi dışında rastlanıldığında ise 1 m2'lik alandaki sayısı belirlenmiştir. Saksı ve tarla çalışmalarında kültür bitkilerinden ayçiçeği, domates, mısır ve pamuk; yabancı ot olarak ise Amaranthus palmeri S. Watson kullanılmıştır. A. palmeri mücadelesine yönelik çalışmalarda ise geniş yapraklı ve tek yıllık yabancı otlara ruhsatlı 14 adet çıkış öncesi, 19 adet çıkış sonrası herbisitler kullanılmıştır. Saksı çalışmalarında herbisitlerin etkileri değerlendirilirken çıkış öncesi uygulamalarda çıkış yapan A. palmeri sayıları; erken ve geç dönemde yapılan çıkış sonrası uygulamalarda A. palmeri'nin boyu, görsel etki yüzdesi ve biyokütle değerleri belirleyici olmuştur. Etkili bulunan herbisitler Aydın'da iki yıl, Manisa'da bir yıl tarla koşullarında denenmiştir. Tarla koşullarında uygulamalara karşılaştırma amacıyla çapalama da eklenmiştir. Tarlada etkilerin değerlendirilmesi ise çıkış öncesi uygulamalarda çıkış yapan A. palmeri sayıları, çıkış sonrası uygulamalarda çıkış yapan A. palmeri sayıları, yüzde kaplama oranı ve biyokütle değerleriyle belirlenmiştir. Bulgular: A. palmeri'nin Gediz Havzasında rastlama sıklığının %44,48 olduğu, görüldüğü alanların %38,35'inin tarım alanları, %61,65'inin ise tarım dışı alanlar olduğu saptanmıştır. Yoğunluğun ise tarım dışı alanlarda 0,58 adet/m2, tarım alanlarında kaplama olarak %34,35 olduğu ortaya konulmuştur. Kimyasal mücadele çalışmalarında ayçiçeği, domates ve pamukta çıkış sonrası hiçbir herbisit A. palmeri'yi kontrol edemediği gibi çıkış öncesinde de toprak tipi, sulama ve bölgesel farklılıklardan dolayı tavsiye edilebilecek nitelikte yüksek etkili herbisit bulunamamıştır. Mısırda ise çıkış öncesinde A. palmeri'ye karşı 280 g/l Dimethenamid-p + 250 g/l Terbuthylazine, 312,5 g/l S-Metolachlor + 187,5 g/l Terbuthylazine ve 225 g/l Isoxaflutole + 90 g/l Thiencarbazone-Methyl + 150 g/l Cyprosulfamide etkili bulunmuştur. Çıkış sonrasında 280 g/l Dimethenamid-p + 250 g/l Terbuthylazine, 330 g/l Terbuthylazine + 70 g/l Mesotrione, 326 g/l Terbuthylazine + 50 g/l Mesotrione her iki bölgede A. palmeri'ye karşı %90'ın üzerinde etki göstermiştir. Çapa uygulaması ise, çapalamadan hemen sonra A. palmeri miktarını bir süre azaltsa da yeni çimlenmelerle beraber populasyon tekrar hızla yükselmiştir. Sonuç: Bu çalışma ile Gediz Havzasının bazı bölgelerinde A. palmeri'nin yoğun olduğu tespit edilmiştir. Ayçiçeği, domates, mısır ve pamuk bitkilerinde A. palmeri mücadelesinde kullanılabilecek herbisitlerin etkileri belirlenmiştir. Böylelikle, ülkemizde bu yabancı otun kimyasal mücadelesine katkı sağlayacak sonuçlar elde edilmiştir.